به گزارش اطلاع با ما ، اقتصاد ایران: اقتصاد ایران سالها زیر بار پروژهها و یارانههایی مانده که هزینهشان چند برابر کارکردشان است؛ همان «فیل سفید» مشهور. بنزین و یارانههای سنگین انرژی در مرکز این بحران قرار دارد و اصلاح آن، نیازمند ترکیبی از شجاعت سیاسی، گفتوگوی اجتماعی و جبران عادلانه است. این گزارش نشان میدهد چرا تأخیر، اقتصاد را فرسودهتر میکند، راهحلهای میانهروانه دولت پزشکیان چیست، و چگونه دیدگاه کارشناسانی مانند عبدهتبریزی میتواند مسیر اصلاح را روشنتر سازد.
اقتصاد ایران سالهاست با پدیدهای روبهروست که بسیاری آن را «فیل سفید» مینامند؛ ساختارهایی پرهزینه و کمبازده که نه کنار گذاشته میشوند و نه قابلیت ادامه دارند. یارانههای انرژی و بهویژه بنزین، برجستهترین نمونه از این فیل هستند؛ هزینههایی که از منابع ملی کاسته و در عین حال بهرهوری را تضعیف کردهاند.
استعاره فیل سفید، به پروژهها و سیاستهایی اشاره دارد که ظاهرشان مردمپسند است، اما نگهداریشان اقتصاد را فرسوده میکند. در ایران، قیمت بسیار پایین بنزین نسبت به نرخ جهانی، باعث شده یارانههای پنهان انرژی به رقمی عظیم برسد؛ رقمی که میتوانست صرف زیرساخت، حملونقل عمومی یا کاهش ناترازی انرژی شود.
تجربه آبان ۱۳۹۸ نیز لایهای از ترس سیاسی ایجاد کرده که هرگونه اصلاح را برای دولتها پرهزینه و مخاطرهآمیز نشان میدهد.
بخش مهمی از حاکمیت، افزایش تدریجی قیمت بنزین را سالها به تأخیر انداخت؛ تصمیمی که مشکلات را انباشتهتر کرد. تحلیلگران معتقدند واهمه از واکنش اجتماعی، باعث شد اصلاحات ضروری بهجای اجرای آرام و تدریجی، به رویدادهای شوکآور تبدیل شود.
برخی اقتصاددانان هشدار میدهند که سکون، نه تنها محبوبیت نمیآورد، بلکه هزینه آینده را نیز چند برابر میکند. به اعتقاد آنها، اگر اصلاح قیمت سوخت از یک دهه پیش با شیب ۱۰ تا ۱۵ درصدی آغاز میشد، امروز بنزین نه مسئله امنیتی بود و نه بار سنگین بودجه.
مسعود پزشکیان رویکردی میانهروانه را طرح کرده؛ نه افزایش ناگهانی، نه ادامه وضع موجود.
گفتوگوی شفاف با مردم: بیان دقیق هزینه یارانهها و منافع اصلاحات.
جبران هدفمند: حمایت از دهکهای پایین، حملونقل عمومی و کاهش نابرابری.
در همین چارچوب، بودجه ۱۴۰۴ نیز با تمرکز بر کاهش هزینههای غیرمولد و اصلاح ساختار یارانهها تدوین شده تا همزمان بحران انرژی کنترل و رفاه اقشار کمدرآمد حفظ شود.
کارشناسانی مانند حسین عبده تبریزی تأکید دارند اصلاح قیمت بنزین تنها در صورتی قابل دوام است که:
به باور آنان، اصلاحات اقتصادی بدون عدالت اجتماعی و بدون اعتماد عمومی، نه امکانپذیر است و نه پایدار.
راه حل، نه در انکار و نه در جهش ناگهانی است؛ بلکه در مسیری میانهای قرار دارد که از شفافیت آغاز میشود، با مشارکت اجتماعی ادامه پیدا میکند و با اصلاح تدریجی به ثبات میرسد. اگر این مسیر پیگیری شود، بنزین از یک بحران دائمی به یک سیاست قابل مدیریت تبدیل خواهد شد و اقتصاد ایران گامی به سوی پایداری برمیدارد.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
