وقتی هوا طبقاتی می‌شود؛ نابرابری نفس‌کشیدن در شهرهای ایران

به گزارش اطلاع با ما ، هوا : آلودگی هوا در ایران فقط یک مسئله محیط‌زیستی نیست؛ بحران نابرابری است. محلات فقیرنشین در شهرهای آلوده بیشترین دود را استنشاق می‌کنند و بالاترین هزینه درمان را می‌پردازند؛ در حالی که کمترین نقش را در تولید آلودگی دارند. تنفس در شهرهای ایران امروز طبقاتی‌تر از همیشه شده است.

آلودگی هوا؛ تهدیدی که عدالت نمی‌شناسد

در کلان‌شهرهای ایران، آلودگی هوا دیگر یک وضعیت موقتی نیست؛ به بحرانی دائمی تبدیل شده که سلامت و اقتصاد را نشانه می‌گیرد. اما نکته مهم‌تر این است که این بحران برای همه یکسان نیست. نفس کشیدن در شهر، امروز به مسئله‌ای طبقاتی بدل شده؛ جایی که فقر با دود هم‌خانه شده و نابرابری را در ساده‌ترین نیاز انسان یعنی «تنفس» آشکار کرده است.

بحرانی جهانی با توزیع ناعادلانه رنج

در جهان نیز الگوی مشابهی دیده می‌شود. اغلب کشورهایی که درآمد پایین‌تری دارند، بخش بزرگ‌تری از هزینه‌های مرگ‌ومیر و بیماری ناشی از آلودگی را می‌پردازند. گزارش‌ها نشان می‌دهد بیش از ۹۰ درصد قربانیان آلودگی هوا در مناطق فقیر جهان زندگی می‌کنند؛ در مناطقی که در آن دسترسی به درمان، مسکن باکیفیت و زیرساخت‌های پیشگیرانه محدود است.

هوای آلوده؛ سهم بیشتر برای فقیرترها

مطالعات اروپایی نشان داده‌اند که در محله‌های کم‌برخوردار، تراکم ذرات آلاینده بیش از ۳۰ درصد بیشتر از مناطق ثروتمند است. حتی در کشورهایی مانند انگلستان، بسیاری از ساکنان مناطق آلوده‌ترین بخش شهرها خودروی شخصی ندارند، اما بیشترین آسیب را از آلودگی ناشی از تردد خودروها می‌بینند. این یعنی کم‌نقش‌ترین افراد در تولید آلودگی، بیشترین هزینه آن را می‌پردازند.

چهره ایرانی بحران؛ دود، فقر و فرسودگی شهری

در ایران، اثر آلودگی هوا به شکل ملموس‌تری دیده می‌شود. سالانه هزاران نفر به دلیل مواجهه با ذرات ریز معلق جانشان را از دست می‌دهند و هزینه اقتصادی آن در حد پروژه‌های ملی است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که آلودگی در شهرهایی مانند تهران، اهواز و اصفهان بیشترین تمرکز را در محله‌هایی دارد که قیمت مسکن پایین‌تر است و خانوارها درآمد کمتری دارند.

وقتی محل زندگی کیفیت تنفس را تعیین می‌کند

در جنوب و مرکز تهران، جایی که خانوارهای کم‌درآمدتر ساکن هستند، آلودگی هوا شدیدتر است. خانه‌های قدیمی، تهویه نامناسب و نزدیکی به محورهای پرترافیک، ریسک ابتلا به بیماری‌های ریوی را بالا می‌برد. در مقابل، محلات برخوردار نه‌تنها فضای سبز بیشتر و تردد کمتر دارند، بلکه اغلب مجهز به تصفیه‌هوا و خودروهای کم‌آلاینده هستند.

هزینه‌های درمان؛ باری سنگین بر دوش دهک‌های پایین

گزارش‌های بهداشتی نشان می‌دهد خانوارهای دهک‌های پایین تا نیمی از درآمد خود را صرف درمان بیماری‌های قلبی و تنفسی می‌کنند؛ بیماری‌هایی که بخش بزرگی از آن‌ها با آلودگی هوا مرتبط است. بسیاری از این خانواده‌ها پس از پرداخت هزینه درمان با «فقر ناگهانی» روبه‌رو می‌شوند؛ وضعیتی که به چرخه‌ای از آسیب، بیماری و فقر می‌انجامد.

نابرابری زیست‌محیطی؛ واقعیتی که باید تغییر کند

در مناطق کم‌برخوردار، نرخ بیماری‌های تنفسی تا ۲.۵ برابر بیشتر از محلات ثروتمند است. این اختلاف فقط یک آمار نیست؛ نشانه‌ای از شکاف شهری است که هر روز عمیق‌تر می‌شود. تا زمانی که سیاست‌های شهری بر مناطق آلوده و کم‌برخوردار تمرکز نکنند، آلودگی هوا یک بحران سلامت باقی نمی‌ماند، بلکه به عامل تولید نابرابری اجتماعی تبدیل خواهد شد.

شهر عادلانه از تنفس عادلانه شروع می‌شود

راه‌حل این است که مدیریت شهری نگاه منطقه‌ای داشته باشد و منابع را به سمت محله‌هایی هدایت کند که بیشترین آسیب را می‌بینند. توسعه فضای سبز در جنوب‌شهر، نوسازی ناوگان حمل‌ونقل عمومی، ارائه خدمات درمانی ارزان‌تر و کاهش آلودگی صنعتی تنها بخشی از اقداماتی است که می‌تواند این شکاف تنفسی را کاهش دهد.
آلودگی هوا ممکن است همه را درگیر کند، اما نباید یک هزینه ناعادلانه برای فقرا باشد.

این گزارش بر پایه بررسی‌های تحریریه اطلاع باما و مرور داده‌های منتشرشده در رسانه‌های کشور تنظیم شده است.

کانال اطلاع باما در تلگرام