به گزارش اطلاع با ما ، جامعه لحظهای: در جامعه لحظهای، تصمیمها، احساسات و رفتارها در لحظه شکل میگیرند؛ بیتوجه به گذشته و بینگاه به آینده. این پدیده که از دل شتاب زندگی مدرن و فضای مجازی برآمده، تهدیدی جدی برای عقلانیت، مسئولیتپذیری و حافظه تاریخی جامعه ایرانی است.
در دنیای پرسرعت امروز، مفهومی به نام «جامعه لحظهای» در حال شکلگیری است؛ جامعهای که تصمیمها در آن بر پایه احساس و شرایط لحظهای گرفته میشوند. نه تجربه گذشته در تصمیمها نقشی دارد و نه چشماندازی برای آینده وجود دارد. به گفته جامعهشناس ایرانی، پرویز پیران، مفهوم جامعه لحظهای به نوعی از زیست اجتماعی اشاره دارد که در آن «اکنون» به تنها معیار قضاوت و تصمیمسازی بدل شده است. در این جامعه، واکنش بر تفکر غلبه دارد و هیجان جای تعقل را گرفته است.
جامعه لحظهای از انسانهایی ساخته میشود که در تصمیمهای خود ثبات ندارند، هدف بلندمدت ندارند و در پی نتایج سریع و هیجانی هستند. این انسان لحظهای محصول آموزشهایی است که بر موفقیت فوری و دستاورد سریع تأکید دارد. در چنین شرایطی، تأمل، مطالعه و برنامهریزی جای خود را به واکنش آنی میدهند.
کارشناسان علوم اجتماعی هشدار میدهند که رواج تفکر لحظهای پیامدهایی جدی برای جامعه به همراه دارد:
کاهش عقلانیت جمعی: تصمیمهای احساسی و زودگذر، توان جامعه برای تحلیل و مدیریت بحرانها را تضعیف میکند.
کاهش مسئولیتپذیری: وقتی رفتارها در لحظه معنا پیدا میکنند، افراد کمتر به پیامدهای اجتماعی آن فکر میکنند.
زوال حافظه تاریخی: جامعهای که به گذشته خود بیاعتناست، اشتباهات را تکرار میکند و در چرخهای از خطاها گرفتار میشود.
به باور محمد زاهدیاصل، جامعهای که در لحظه زندگی میکند، در تصمیمهای کلان خود نیز از موجهای احساسی تأثیر میپذیرد و در نتیجه، ثبات سیاسی و اجتماعیاش به خطر میافتد.
اگر به رفتارهای روزمره در ایران نگاه کنیم، نشانههای جامعه لحظهای در بسیاری از حوزهها دیده میشود؛ از خریدهای ناگهانی و واکنشهای اقتصادی تا رفتارهای سیاسی و اجتماعی. بیثباتیهای تاریخی، تحریمها و بحرانهای اقتصادی باعث شدهاند مردم برای بقا در «اکنون» تمرکز کنند. در فرهنگی که آینده نامطمئن است، طبیعی است حال به تنها تکیهگاه تبدیل شود.
رسانههای اجتماعی با سرعت انتشار محتوا، عمر کوتاه ترندها و فضای واکنشی خود، جامعه را بیش از پیش به سوی رفتارهای لحظهای سوق دادهاند. در این فضا، تحلیل و عمق جای خود را به موجسواری و احساسات گذرا داده است.
بر اساس دیدگاه زاهدیاصل، بازسازی عقلانیت جمعی و عبور از زیست لحظهای نیازمند چند گام اساسی است:
احیای حافظه تاریخی و فرهنگی: آموزش تاریخ بهصورت تحلیلی و نه حفظی.
تقویت مهارتهای آیندهنگری: آموزش هدفگذاری و مدیریت زمان در مدارس و دانشگاهها.
ترویج گفتوگو و تفکر انتقادی: تصمیمهای جمعی زمانی عقلانی میشوند که احساسات کنار گذاشته شوند.
کاهش شتاب در زندگی روزمره: بازگشت به معنا، کیفیت و روابط انسانی عمیق.
«جامعه لحظهای» محصول شتاب، بحران و گسست تاریخی است. اما آگاهی از وجود آن، نخستین گام برای تغییر است. اگر میان گذشته، حال و آینده پلی از تفکر و آگاهی بزنیم، میتوانیم از واکنشهای لحظهای عبور کرده و جامعهای بسازیم که تصمیمهایش عقلانی، انسانی و پایدار باشد.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
