راز ۶۰ درصد تورم ایران؛ دو متهم اصلی که زندگی مردم را نشانه گرفته‌اند

به گزارش اطلاع با ما، تورم ایران – بر اساس داده‌های منتشرشده از سوی مرکز آمار، تحلیل توزیع وزن تورم نشان می‌دهد دو گروه اصلی «خوراکی‌ها» و «اجاره مسکن» بیشترین نقش را در افزایش هزینه‌های زندگی دارند. در آبان ۱۴۰۴، خوراکی‌ها حدود ۲۹ درصد و مسکن و خدمات وابسته بیش از ۳۳ درصد وزن شاخص قیمت را تشکیل داده‌اند؛ یعنی بیش از نیمی از تورم کشور تنها از دو گروه حیاتی برای معیشت خانوار سرچشمه می‌گیرد.

این ارقام به‌روشنی نشان می‌دهد که تجربه تورم برای خانوارها بسته به وضعیت سکونت و نوع حمایت‌های دولتی می‌تواند متفاوت باشد. برای نمونه، فردی که مستأجر نیست یا بسته‌های حمایتی دریافت می‌کند، بخش قابل‌توجهی از تورم رسمی—حدود ۳۰ درصد از یک تورم ۵۰ درصدی—را عملاً لمس نمی‌کند.

چرا تهران بیشتر از بقیه کشور تورم را حس می‌کند؟

الگوی سکونتی تهران تفاوت جدی با میانگین کشور دارد. در حالی که در سال ۱۴۰۲ بیش از ۶۴ درصد خانوارهای کشور مالک بوده‌اند، در تهران تنها نیمی از خانوارها صاحب‌خانه هستند و ۵۱ درصد در واحدهای اجاره‌ای زندگی می‌کنند. در کنار این واقعیت، وزن گروه کالاهای غیرخوراکی—که مسکن بزرگ‌ترین جزء آن است—در شاخص تورم تهران به حدود ۸۰ درصد می‌رسد؛ رقمی که نشان می‌دهد فشار هزینه‌های غیرخوراکی، به‌خصوص اجاره‌بها، در پایتخت بسیار شدیدتر است.

به این ترتیب، شهری مانند تهران که هم سهم مستأجران بالا و هم سهم مسکن در شاخص تورم سنگین است، بیشترین اصابت تورم را از ناحیه هزینه‌های سکونتی تجربه می‌کند.

چه دهک‌هایی بیشترین آسیب را از تورم اجاره می‌بینند؟

بررسی هزینه خانوارها نشان می‌دهد سهم مسکن در سبد مصرفی دهک‌های مختلف قابل‌توجه است:

دهک‌های کم‌درآمد: تا ۵۳ درصد از هزینه‌ها صرف مسکن می‌شود.

دهک‌های میانی: ۳۵ تا ۴۵ درصد هزینه خانوار برای اجاره و مسکن است.

دهک‌های بالا: سهم مسکن ۲۲ تا ۳۰ درصد است.

این اعداد نشان می‌دهد مسکن برای دهک‌های ۱ تا ۷ مهم‌ترین عامل انتقال تورم به معیشت و تعیین‌کننده‌ترین متغیر رفاهی است.

پیام سیاستی: وقتی کنترل تورم دشوار است، باید اصابت آن را کم کرد

این داده‌ها یک پیام روشن برای سیاست‌گذار دارند: اگر مهار کامل تورم ممکن نباشد، باید کاری کرد که فشار آن مستقیم به سفره مردم منتقل نشود. از دل این وضعیت دو مسیر اصلی بیرون می‌آید:

۱. نجات معیشت از مسیر خانه‌دار شدن

با توجه به سهم بالای اجاره در تورم، راهبرد اصلی باید افزایش عرضه مسکن باشد. تکمیل پروژه‌های نیمه‌تمام مانند مسکن مهر و نهضت ملی مسکن، توسعه پهنه‌های مناسب ساخت‌وساز و تقویت ابزارهای مالی برای تولید مسکن، کلید کاهش فشار تورمی است. در شهری مثل تهران، بدون افزایش ساخت‌وساز و کاهش جمعیت مستأجر، امکان مهار فشار تورمی بر خانوار وجود ندارد.

۲. حمایت هدفمند از اقلام اساسی و خوراکی‌ها

نزدیک به ۳۰ درصد وزن تورم کشور متعلق به خوراکی‌هاست؛ بنابراین سیاست‌های حمایتی باید روی این بخش متمرکز شود. اختلاف‌نظرها درباره روش حمایت—ارز ترجیحی، کمک نقدی یا کالابرگ—وجود دارد، اما هدف مشترک این است که خانوارهای کم‌درآمد از شوک‌های قیمتی کالاهای ضروری در امان بمانند.

جمع‌بندی: دو نقطه ضربه تورمی و دو مسیر کاهش فشار

تورم در ایران بیش از هر چیز از دو مسیر زندگی مردم را تحت‌فشار قرار می‌دهد: اجاره مسکن و خوراکی‌ها. اگر هدف سیاست‌گذاری کاهش فشار تورم بر معیشت است، کلید اصلی نه فقط کنترل قیمت‌ها، بلکه افزایش عرضه مسکن و تقویت حمایت از کالاهای اساسی است. این دو محور می‌تواند سفره خانوار را از ضربات تند تورم تا حد زیادی محافظت کند و نقش مهمی در ثبات معیشتی و اجتماعی ایفا کند.

این گزارش بر پایه بررسی‌های تحریریه اطلاع باما و مرور داده‌های منتشرشده در رسانه‌های کشور تنظیم شده است.

کانال اطلاع باما در تلگرام