بنزین سه‌نرخی در راه است؛ دهک‌های پردرآمد در تور گرانی سوخت

به گزارش اطلاع با ما ، بنزین: دولت قصد دارد قیمت بنزین را سه‌نرخی کند؛ ۶۰ لیتر با نرخ ۱۵۰۰ تومان، ۱۰۰ لیتر بعدی با نرخ ۳۰۰۰ تومان و مصرف بالاتر از آن با قیمتی جدید. تحلیل‌ها نشان می‌دهد بیشترین تأثیر این طرح بر دهک‌های نهم و دهم شهری است که بیش از ۱۰۰ لیتر در ماه مصرف می‌کنند. سهم بنزین در هزینه خانوار به کمتر از یک درصد رسیده و در حالی‌که مصرف ثروتمندان رشد یافته، دهک‌های کم‌درآمد همچنان مصرفی محدود دارند.

طرح جدید بنزین؛ گام دولت برای مهار مصرف یا آغاز موج جدید گرانی؟

دولت در حال بررسی طرحی است که بر اساس آن قیمت بنزین به صورت سه‌نرخی تعیین می‌شود. بر پایه‌ی اطلاعات منتشرشده، هر فرد می‌تواند تا ۶۰ لیتر در ماه با نرخ یارانه‌ای ۱۵۰۰ تومان و تا ۱۰۰ لیتر بعدی با نرخ آزاد ۳۰۰۰ تومان بنزین دریافت کند.
مصرف بیش از ۱۰۰ لیتر نیز احتمالاً مشمول نرخ سوم خواهد شد که هنوز به‌صورت رسمی اعلام نشده است. هدف دولت، کنترل مصرف فزاینده بنزین و کاهش فشار مالی ناشی از یارانه پنهان سوخت عنوان شده است.

چه کسانی بیش از ۱۰۰ لیتر در ماه مصرف می‌کنند؟

مطالعات مرکز آمار ایران نشان می‌دهد دهک‌های بالای درآمدی، به‌ویژه نهم و دهم، بیشترین مصرف بنزین را دارند. خانوارهای پردرآمد شهری در سال‌های اخیر به‌طور میانگین بیش از ۱۴۰ لیتر بنزین در ماه مصرف کرده‌اند، در حالی‌که دهک‌های پایین کمتر از ۲۰ لیتر مصرف دارند.
این یعنی طرح جدید، عملاً دهک‌های ثروتمند را هدف قرار می‌دهد؛ گروهی که چند خودرو دارند و از یارانه بنزین بیشترین بهره را می‌برند.

بنزین چقدر از جیب خانوارها را پر می‌کند؟

با وجود حساسیت عمومی نسبت به قیمت سوخت، داده‌های رسمی نشان می‌دهد سهم بنزین در هزینه خانوارهای ایرانی کمتر از یک درصد است.
در سال ۱۴۰۱ این سهم برای خانوارهای شهری ۱.۱ درصد و برای خانوارهای روستایی ۱.۴ درصد بود، اما از آن زمان تا کنون هزینه‌های زندگی دو برابر شده و قیمت بنزین ثابت مانده است؛ نتیجه آن‌که سهم واقعی بنزین در سبد هزینه خانوارها به زیر یک درصد کاهش یافته است.

شکاف مصرف میان فقیر و غنی

در حالی که خانوارهای کم‌درآمد شهری در سال ۱۳۹۹ به طور میانگین تنها ۱۱ لیتر بنزین در ماه مصرف کرده‌اند، دهک دهم شهری حدود ۱۴۰ لیتر مصرف داشته است؛ یعنی بیش از ۱۲ برابر دهک اول. این شکاف مصرف، یکی از دلایل اصلی تمایل دولت برای اصلاح قیمت بنزین است تا یارانه‌ها عادلانه‌تر توزیع شوند.

نگرانی از اثرات تورمی

اگرچه سهم بنزین در سبد هزینه خانوار اندک است، اما تجربه‌های گذشته نشان داده هرگونه تغییر قیمت سوخت می‌تواند اثر روانی شدیدی بر تورم بگذارد. کارشناسان اقتصادی تأکید می‌کنند که اجرای شتاب‌زده طرح سه‌نرخی ممکن است بر قیمت کالاهای حمل‌ونقل‌محور تأثیر بگذارد، مگر آن‌که سازوکار نظارت و توزیع یارانه‌ی حمایتی هم‌زمان اجرا شود.

هدف اصلاح، نه فشار بر مردم

هدف اعلامی دولت از اجرای طرح سه‌نرخی، «اصلاح عدالت در یارانه سوخت» عنوان شده است. در عمل، این تصمیم تنها بر دهک‌های بالای شهری اثر مستقیم دارد، اما برای جلوگیری از اثرات تورمی و نارضایتی اجتماعی، دولت باید هم‌زمان با اصلاح قیمت‌ها، برنامه شفاف حمایتی برای طبقات پایین تدوین کند.
در غیر این صورت، اصلاح سوخت ممکن است به جای «گام اقتصادی»، به یک «چالش اجتماعی» تبدیل شود.

این گزارش بر پایه بررسی‌های تحریریه اطلاع باما و مرور داده‌های منتشرشده در رسانه‌های کشور تنظیم شده است.

کانال اطلاع باما در تلگرام