به گزارش اطلاع با ما ، اقتصاد : تنگه هرمز بیش از آنکه یک مسیر دریایی باشد، شاهکلید ثبات بازار انرژی جهان است. اختلال در این گذرگاه میتواند حتی بدون انسداد کامل، موجی از نااطمینانی، افزایش قیمت و بیثباتی ژئواقتصادی ایجاد کند. سناریوهای مختلف از جنگ روانی تا درگیری گسترده، هزینههایی دارند که نهتنها منطقه بلکه اقتصاد جهانی را تحت تأثیر قرار میدهد. در این بازی پیچیده، برنده قطعی وجود ندارد.
تصویر رایج از «بستن تنگه» اغلب یک صحنه صفر و صدی میسازد؛ گویی با یک فرمان، جریان انرژی متوقف میشود. اما واقعیت پیچیدهتر است. هرمز بیش از آنکه یک درِ بستهشدنی باشد، یک شاخص ریسک است. بازار انرژی پیش از آنکه به انسداد فیزیکی واکنش نشان دهد، به از دست رفتن پیشبینیپذیری واکنش میدهد.
در تجارت نفت و گاز، «ریسک» گاهی از «گلوله» مؤثرتر است. افزایش حق بیمه جنگی، عقبنشینی شرکتهای کشتیرانی، رشد کرایه حمل و دشوار شدن تأمین مالی محمولهها میتواند بدون توقف کامل عبور کشتیها، همان اثر اقتصادی را ایجاد کند.
چند روز نااطمینانی کافی است تا قیمتها جهش کنند و بازار وارد فاز هیجانی شود.
افزایش سطح ریسک و ایجاد نااطمینانی عملیاتی، با ابزارهای متنوع امکانپذیر است. اما انسداد کامل و پایدار یک مسیر حیاتی بینالمللی، بهطور طبیعی به واکنشهای گسترده منطقهای و فرامنطقهای منجر میشود.
در چنین سطحی، موضوع از فشار اقتصادی به یک بحران ژئوپلیتیکی تبدیل میشود؛ بحرانی که دامنه آن از خود هرمز فراتر میرود.
۱. سناریوی روانی – قیمتی: افزایش تنش لفظی یا رخدادهای محدود میتواند بازار را وارد فاز احتیاط کند. در این وضعیت، حتی بدون اختلال جدی فیزیکی، قیمتها جهش میکنند.
۲. سناریوی اختلال عملیاتی: کند شدن عبور، افزایش بازرسیها یا حوادث محدود میتواند زنجیره تأمین را بههم بزند. پالایشگاهها و واردکنندگان برای تأمین کوتاهمدت رقابت میکنند و هزینهها به مصرفکننده نهایی منتقل میشود.
۳. سناریوی بحران گسترده: درگیری وسیع، امنیت زیرساختهای ساحلی، بنادر و خطوط لوله را نیز درگیر میکند. در این سطح، هزینهها تصاعدی میشود و اقتصاد جهانی با شوک عمیق مواجه خواهد شد.
بازار نفت انعطافپذیرتر است و مسیرهای جایگزین بیشتری دارد. اما گاز طبیعی مایع (LNG) به زیرساختهای خاص و قراردادهای پیچیده وابسته است.
اختلال در صادرات LNG میتواند تنها به افزایش قیمت منجر نشود، بلکه کمبود فیزیکی ایجاد کند؛ موضوعی که صنایع و بازار برق را تحت فشار قرار میدهد.
اقتصادهای وابسته به صادرات انرژی، بیشترین حساسیت را نسبت به نااطمینانی در این مسیر دارند. بودجه، ثبات ارزی و رشد اقتصادی آنها بر پایه عبور پایدار انرژی بنا شده است.
حتی اگر ظرفیتهای جایگزین وجود داشته باشد، بازار در شرایط بحران به تحویل مطمئن اعتماد میکند، نه به ظرفیت اسمی.
افزایش قیمت جهانی میتواند در کوتاهمدت جذاب به نظر برسد، اما در بحرانهای عمیق، مسئله اصلی «امکان فروش و تحویل» است، نه صرفاً قیمت.
هرچه تنش گستردهتر شود، محدودیتهای بیمه، حملونقل و نقلوانتقال مالی نیز تشدید میشود. در چنین شرایطی، مزیت قیمتی لزوماً به درآمد پایدار تبدیل نخواهد شد.
حتی چند هفته اختلال میتواند موج تورمی ایجاد کند. ذخایر راهبردی کشورها برای پوشش کوتاهمدت طراحی شدهاند، نه جایگزینی یک گذرگاه کلیدی در بلندمدت.
بازار انرژی به زمان حساس است؛ نااطمینانی کوتاهمدت هم میتواند پیامدهای سیاسی و اقتصادی گسترده ایجاد کند.
تنگه هرمز یک «دکمه خاموش» نیست؛ شبکهای از ریسکهای درهمتنیده است. افزایش نااطمینانی میتواند حتی بدون انسداد کامل، بازار جهانی انرژی را دچار شوک کند.
اما هرچه سطح بحران بالاتر رود، هزینهها برای همه بازیگران افزایش مییابد و خروج از چرخه تشدید دشوارتر میشود.
در معادله هرمز، برنده قطعی وجود ندارد؛ تنها تفاوت در این است که چه کسی زودتر و چه کسی دیرتر هزینه میپردازد.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
