به گزارش اطلاع با ما ، دیپلماسی : مذاکرات عمان میان ایران و آمریکا وارد مرحلهای حساس شده است؛ آیا این گفتوگوها میتواند امنیت هستهای ایران را تضمین کرده و از تکرار حملات نظامی جلوگیری کند؟ تحلیل کامل بخوانید.
مذاکرات عمان؛ آزمون واقعی امنیت هستهای یا تکرار تجربههای گذشته؟
مذاکرات عمان تنها یک گفتوگوی دیپلماتیک عادی میان تهران و واشنگتن نیست؛ این دور از گفتوگوها به نقطهای رسیده که میتواند آینده امنیت هستهای ایران و حتی اعتبار نظام عدم اشاعه جهانی را تحت تأثیر قرار دهد. پس از حملات هوایی سال ۲۰۲۵ به تأسیسات نطنز، فردو و اصفهان، موضوع حفاظت فیزیکی از زیرساختهای هستهای به دغدغهای جدی تبدیل شده است. اکنون پرسش اصلی این است که آیا این مذاکرات میتواند از سطح محدودیتهای فنی عبور کرده و تضمینهای واقعی ایجاد کند؟
سلطنت عمان طی سالهای گذشته نقش کانال ارتباطی محرمانه میان ایران و آمریکا را ایفا کرده و اکنون نیز مسقط بار دیگر به صحنه گفتوگو بازگشته است. این کشور به دلیل رویکرد متوازن و روابط همزمان با تهران و غرب، بستری قابل اعتماد برای مذاکرات فراهم کرده است.
اما شرایط امروز با گذشته تفاوت دارد. این بار مذاکرات نه در فضای امید به احیای توافق پیشین، بلکه در سایه بیاعتمادی و پس از حملات مستقیم به زیرساختهای هستهای برگزار میشود. همین مسئله سطح انتظارات و حساسیتها را افزایش داده است.
توافقهایی مانند برنامه جامع اقدام مشترک تمرکز اصلی خود را بر محدودسازی سطح غنیسازی، تعداد سانتریفیوژها و نظارتهای فنی گذاشته بودند. این توافق توانست زمان گریز هستهای را افزایش دهد و بازرسیهای گستردهتری ایجاد کند، اما یک خلأ مهم باقی ماند: نبود تضمین برای مصونیت تأسیسات در برابر اقدام نظامی.
حملات ۲۰۲۵ نشان داد که حتی تأسیسات تحت نظارت نیز از خطر مصون نیستند. این اتفاق پیام مهمی داشت؛ پایبندی فنی به تعهدات، لزوماً مانع اقدام نظامی نخواهد شد. همین موضوع ضرورت بازنگری در مفهوم «امنیت هستهای» را برجسته کرده است.
در مذاکرات اخیر، علاوه بر دیپلماتها، مقامات امنیتی نیز حضور دارند. این نشانهای از درهمتنیدگی دیپلماسی و بازدارندگی نظامی است. از یک سو، نمایش قدرت میتواند اهرم فشار ایجاد کند؛ از سوی دیگر، تکیه بیش از حد بر ابزار نظامی ممکن است فضای اعتمادسازی را تضعیف کند.
امنیت پایدار زمانی شکل میگیرد که قواعد روشن و الزامآور وجود داشته باشد؛ نه زمانی که هر طرف بر اساس برداشت خود از تهدید اقدام کند. اگر مذاکرات عمان نتواند سازوکاری مشخص برای جلوگیری از حملات به تأسیسات تحت نظارت ایجاد کند، احتمال تکرار چرخه تنش همچنان باقی خواهد ماند.
نظام جهانی عدم اشاعه بر این فرض استوار است که پایبندی به تعهدات، امنیت میآورد. اما وقتی زیرساختهای یک کشور حتی در چارچوب تعهدات بینالمللی هدف قرار میگیرد، این فرض با پرسشهای جدی روبهرو میشود.
مذاکرات عمان در واقع آزمونی برای اعتبار همین نظام است. اگر این گفتوگوها بتواند حفاظت عملیاتی از تأسیسات، تقویت نظارتها و تضمین عدم توسل به زور را در یک بسته جامع قرار دهد، میتواند الگویی جدید برای مدیریت بحرانهای مشابه باشد.
تضمین مطلق در سیاست بینالملل تقریباً وجود ندارد. با این حال، میتوان سطح ریسک را کاهش داد. یک چارچوب موفق باید سه مؤلفه را همزمان در بر گیرد:
اگر این سه ضلع در کنار هم قرار گیرد، مذاکرات عمان میتواند از یک گفتوگوی مقطعی فراتر رفته و به نقطه عطفی در امنیت هستهای تبدیل شود. در غیر این صورت، تنها به تعویق انداختن یک بحران دیگر خواهد بود.
مذاکرات عمان صرفاً درباره درصد غنیسازی یا میزان تحریمها نیست؛ این گفتوگوها درباره تعریف تازهای از امنیت هستهای در منطقهای پرتنش است. موفقیت آن میتواند مانع از عادیسازی حمله به زیرساختهای هستهای شود و اعتبار رژیم عدم اشاعه را حفظ کند. شکست آن اما پیامدهایی فراتر از ایران خواهد داشت.
اکنون نگاهها به مسقط دوخته شده است؛ جایی که دیپلماسی باید ثابت کند هنوز میتواند جایگزین تقابل نظامی باشد.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
