به گزارش اطلاع با ما، برق و گاز – انرژی در اقتصاد ایران تنها یک ورودی تولید نیست؛ ستون اصلی سبد هزینه خانوار و پایه محاسبه تورم است. تغییر کوچک در قیمت یا دسترسی به حاملهای انرژی، با یک تأخیر کوتاه، موجی از افزایش قیمتها را در بازار کالاها، حملونقل، خدمات و حتی انتظارات تورمی ایجاد میکند.
کارشناسان اقتصادی بر این باورند که انرژی نه «یک کالا» بلکه «ضریب همه کالاها»ست. به همین دلیل، هر شوک کوچک در نرخ یا توزیع آن، میتواند به سرعت به یک تورم گسترده تبدیل شود. تورمی که شاید در ظاهر دیده نشود، اما از درون سایر بخشهای اقتصادی را تغذیه میکند.
در اقتصاد ایران، انرژی مهمترین عامل تأثیرگذار بر شاخص قیمت تولیدکننده (PPI) است. وقتی هزینه انرژی کارخانهها بالا میرود، چند ماه بعد اثر آن در قیمت نان، لبنیات، کرایه تاکسی و حتی اجاره مسکن ظاهر میشود.
اگر در کشورهای صنعتی سهم انرژی در شاخص تورم ۵ تا ۱۰ درصد باشد، در ایران این سهم مستقیم و غیرمستقیم بیش از ۳۰ درصد است. به همین دلیل افزایش قیمت گاز یا برق صنایع، بهسرعت قیمت فولاد، سیمان، کود، آرد و… را بالا میبرد و این زنجیره تا خانوار ادامه مییابد.
کمبود گاز در زمستان و محدودیت برق در تابستان یک واقعیت دائمی در اقتصاد ایران است.
وقتی گاز صنایع در فصل سرد کاهش مییابد، تولید افت میکند و چند ماه بعد قیمت کالاها بالا میرود.
در اوج مصرف برق تابستان، محدودیت انرژی هزینه تولید را افزایش میدهد، حتی اگر قیمت رسمی انرژی ثابت مانده باشد.
این پدیده نوعی «تورم عرضه» یا اثر ثانویه انرژی است که مهارش بسیار دشوار است.
ایران یکی از بالاترین سطوح یارانه انرژی در جهان را دارد؛ به گفته بانک جهانی، این یارانهها بیش از ۶ درصد تولید ناخالص داخلی را تشکیل میدهند.
در واقع ثبات مصنوعی قیمت انرژی، یک تورم پنهان و بهتعویقافتاده ایجاد میکند که چند ماه بعد در بازار ظاهر میشود.
اقتصاد ایران به شدت تحت تأثیر انتظارات است. تنها خبر احتمال اصلاح قیمت بنزین یا گاز کافی است تا کرایهها، قیمت کالاهای سوپرمارکتی و حتی نرخ ارز واکنش نشان دهند. این واکنش سریع، نشاندهنده قدرت «تورم انتظاری» در بخش انرژی است.
کشورهایی مانند اندونزی، مالزی و ترکیه توانستهاند با روشهای مرحلهای، سامانههای هوشمند یارانه و حمایت هدفمند از خانوارهای کمدرآمد، قیمت انرژی را اصلاح کنند بدون آنکه شوک تورمی بزرگی ایجاد شود.
و همزمان با بهبود بهرهوری صنایع باشد،
۱. ثبات عرضه: قطع گاز یا برق خود یک شوک تورمی است، حتی اگر قیمت ثابت بماند.
۲. تنوع سبد انرژی: تکیه بیشازحد به گاز طبیعی، تولید را آسیبپذیر میکند. توسعه انرژیهای تجدیدپذیر و سوختهای جایگزین الزامی است.
۳. افزایش بهرهوری: اگر تنها پنج درصد از یارانه فعلی انرژی صرف نوسازی تجهیزات صنعتی شود، سالانه ۱۵ میلیارد دلار صرفهجویی ایجاد میکند.
تورم انرژی نتیجه سالها تأخیر در اصلاح ساختارهای قیمتی و مصرفی است. اما اگر سیاستها هوشمندانه اجرا شود—از جمله هدفمندسازی یارانه، حمایت از اقشار آسیبپذیر و نوسازی صنایع—انرژی میتواند از موتور تورم به ابزار ثبات و رشد اقتصادی تبدیل شود.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
