نامعادله ارز ترجیحی؛ یارانه‌ای که سفره مردم را کوچک‌تر کرد

به گزارش اطلاع با ما ، ارز ترجیحی: سیاست ارز ترجیحی سال‌ها با هدف حمایت از دهک‌های پایین اجرا شده، اما داده‌ها نشان می‌دهد بخش بزرگی از منابع نه‌تنها به مصرف‌کننده نرسیده، بلکه موجب رانت‌ گسترده و رشد تورم کالاهای اساسی شده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد تنها ۳۰ درصد اثر یارانه ارزی به مردم رسیده و تورم کالاهای دریافت‌کننده ارز ترجیحی حتی از تورم عمومی هم بیشتر بوده است.

یارانه‌ای برای حمایت یا بستری برای رانت؟

سیاست ارز ترجیحی سال‌هاست با این ادعا ادامه دارد که باید از اقشار کم‌درآمد حمایت شود. اما نتیجه آنچه در واقعیت دیده می‌شود، تفاوت چشمگیری با هدف اعلام‌شده دارد. ادامه تخصیص ارز ارزان به گروه محدودی از واردکنندگان، عملاً منافع گروهی خاص را تضمین کرده و در مقابل، منافع عمومی و معیشت اقشار آسیب‌پذیر را تحت فشار گذاشته است.

اهداف اعلامی دولت و نتایج کاملاً متضاد

طبق روایت رسمی، تخصیص ارز ترجیحی با هدف کنترل قیمت کالاهای اساسی، مهار تورم و جلوگیری از جهش تقاضای ارزی انجام می‌شود. اما در عمل، بازارهای مصرفی نه‌تنها از این حمایت منتفع نشده‌اند، بلکه شاهد رشد قیمت‌هایی بوده‌اند که نشان می‌دهد این سیاست از مسیر اصلی خود کاملاً خارج شده است.

اختصاص میلیاردها دلار؛ تورم همچنان افسارگسیخته

تنها از ابتدای امسال تا پایان آبان، حدود ۹.۷ میلیارد دلار ارز برای واردات کالاهای اساسی تخصیص یافته است؛ رقمی که باید اثر محسوسی بر سفره مردم می‌گذاشت. اما تورم همین کالاها در بالاترین سطح قرار دارد و پرسش اصلی این است که این منابع دقیقاً در کدام حلقه از زنجیره تأمین جذب شده‌اند که مصرف‌کننده هیچ بهره‌ای از آن نمی‌برد.

آمار رسمی؛ تنها ۳۰ درصد یارانه به مردم رسیده است

بررسی‌های سازمان برنامه و بودجه نشان می‌دهد تنها ۳۰ درصد اثر یارانه ارزی به مصرف‌کننده نهایی منتقل می‌شود و ۷۰ درصد آن هیچ نقشی در کاهش قیمت‌ها ندارد. همین آمار به‌تنهایی ثابت می‌کند سیاستگذار با ابزار ارز ترجیحی از هدف مهار تورم بازمانده و ساختار توزیع یارانه عملاً منابع را به سمت گروه‌های واسطه‌ای هدایت کرده است.

تورم کالاهای اساسی؛ حتی بیشتر از تورم عمومی

ارز ترجیحی ۲۸۵۰۰ تومانی سال‌ها برای نهاده‌های دامی و کالاهای ضروری اختصاص یافته، اما بازدهی آن در مهار قیمت‌ها منفی بوده است. شاخص قیمت گوشت قرمز و گوشت مرغ در مهر امسال نسبت به سال پایه، ۵.۶ برابر شده؛ در حالی‌که شاخص کل تنها ۴ برابر افزایش یافته است.
این یعنی کالاهایی که ارز یارانه‌ای دریافت کرده‌اند، تورمی بیشتر از متوسط تورم کل را تجربه کرده‌اند؛ وضعیتی که نشان می‌دهد این یارانه «بلعیده شده» اما اثر حمایتی نداشته است.

این گزارش بر پایه بررسی‌های تحریریه اطلاع باما و مرور داده‌های منتشرشده در رسانه‌های کشور تنظیم شده است.

کانال اطلاع باما در تلگرام