به گزارش اطلاع با ما ، اینترنت پرو: از صف بنزین و مرغ گرفته تا اینترنت پرو؛ انگار در ایران همیشه باید برای چیزی صف بست. مرتضی کاظمی، اقتصاددان، میگوید راز این صفهای بیپایان در یک کلمه خلاصه میشود: «اقتصاد دستوری». ایران جزو ده کشور اول دنیا در بدترین نوع مداخلات دولتی است. پس تا وقتی دولت دست از قیمتگذاری دستوری برندارد، نه تنها صفها تمام نمیشوند، بلکه بازار سیاه هم قویتر میشود. حتی برای خرید فیلترشکن و اینترنت پرو!
سالهاست که مردم ایران با پدیدهای آشنا به نام «صف» زندگی میکنند؛ صف بنزین، صف گوشت، صف مرغ، صف روغن و حالا حتی صف اینترنت پرو. گویی در اقتصاد ایران، ایستادن در صف به یک هنجار اجتماعی تبدیل شده است. اما راز این صفهای بیپایان چیست؟
مرتضی کاظمی، اقتصاددان سرشناس، پاسخ روشنی به این سؤال دارد: اقتصاد دستوری. او در گفتگو با اقتصادنیز تأکید میکند که هرچه میزان دخالت دولت در قیمتگذاری و توزیع کالاها بیشتر شود، نه تنها بحران حل نمیشود، بلکه صفها طولانیتر و بازار سیاه عمیقتر میشود.
شاید باورتان نشود، اما ارقام و شاخصهای بینالمللی جای تردید باقی نمیگذارند. کاظمی با استناد به همین شاخصها میگوید: «از لحاظ دستوری بودن اقتصاد، ایران جزء ده کشور افتضاح دنیاست.» این یعنی دولتهای مختلف در ایران، دهههاست که به جای اعتماد به مکانیسم عرضه و تقاضا، با بخشنامه و دستورالعمل سعی در کنترل بازار دارند؛ نتیجهای جز صفهای طولانی و شکلگیری فساد گسترده نداشته است.
جالب اینجاست که این الگو فقط مختص کالاهای اساسی مثل روغن و گوشت نیست. کاظمی معتقد است حتی در حوزه اینترنت نیز دقیقاً همین اتفاق افتاده است. دولت با اعمال محدودیت و فیلترینگ، عملاً بازار آزاد اینترنت را از مسیر اصلی خود خارج کرده و حالا مردم برای خرید «اینترنت پرو» یا فیلترشکنهای مختلف در صف میایستند.
اینجا بزرگترین تناقض خود را نشان میدهد: دولت با دستور خودش باعث ایجاد کمبود میشود، سپس همان عرضهکنندگان رسمی مجبور میشوند برای جبران کمبود به بازار سیاه بپیوندند. نتیجه: یک چرخه معیوب که تنها برنده آن واسطهها و دلالان زیرزمینی هستند.
به باور این اقتصاددان، تنها راه برونرفت از بحران صفهای بیپایان، کاهش مداخلات دولتی است. او تأکید میکند که دسترسی به اینترنت درست مثل آب، برق و جاده باید یک «حق طبیعی مردم» تلقی شود. تا زمانی که دولتها به جای ایجاد زیرساخت، به فکر دستور دادن و محدود کردن باشند، صفها نه تنها کوتاه نمیشوند که روز به روز تازهتر و طولانیتر خواهند شد.
«با حذف مداخلات دولتی، تمام آن صفهایی که مردم برای دریافت کالاها و خدمات در آنها ایستادهاند، حذف خواهند شد.»
این جمله شاید بهترین خلاصه از نسخه کاظمی برای اقتصاد بیمار ایران باشد. نسخهای که اجرای آن، هم به شجاعت سیاسی نیاز دارد و هم به باور به توانایی بازار آزاد.
صفهای بیپایان در ایران یک تصادف یا نتیجه تحریمها نیستند. آنها معلول مستقیم «اقتصاد دستوری» هستند. تا وقتی دولت دست از قیمتگذاری دستوری و محدودیتسازی برندارد، مردم همچنان برای هر چیز از بنزین گرفته تا اینترنت پرو صف خواهند کشید.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
