به گزارش اطلاع با ما ، توافق دفاعی جدید میان عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه در مکه، بحثها درباره شکلگیری یک نظم امنیتی تازه در خاورمیانه را جدیتر کرده است. اگرچه این سه کشور تأکید دارند پیمان جدید علیه ایران یا کشور خاصی طراحی نشده، اما برخی تحلیلگران معتقدند تقویت همکاری امنیتی این کشورها میتواند در بلندمدت بر جایگاه تهران در معادلات منطقه اثر بگذارد.
امضای توافق دفاعی میان عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه در مکه، نگاهها را بار دیگر به آینده مناسبات امنیتی خاورمیانه معطوف کرده است؛ توافقی که بر اساس آن، حمله مسلحانه خارجی به هر یک از سه کشور، حمله علیه همه اعضای پیمان تلقی خواهد شد.
این توافق در شرایطی شکل گرفته که منطقه همچنان با پیامدهای درگیریهای اخیر، افزایش تنشها و کاهش اطمینان به ترتیبات امنیتی گذشته روبهروست. به همین دلیل، برخی کارشناسان این پیمان را نشانهای از حرکت کشورهای منطقه به سمت ایجاد سازوکارهای امنیتی مستقلتر میدانند.
مقامهای عربستان، پاکستان و ترکیه تأکید کردهاند که توافق جدید کشور مشخصی را به عنوان تهدید معرفی نمیکند و قرار نیست جایگزین پیمانها و همکاریهای قبلی این کشورها شود.
در تهران نیز واکنش اولیه به این توافق عمدتاً محتاطانه بوده است. بخشی از نگاه رسمی ایران، شکلگیری همکاری میان کشورهای منطقه را نشانهای از کاهش تدریجی اتکای کشورهای خاورمیانه به قدرتهای فرامنطقهای ارزیابی میکند.
با این حال، برخی تحلیلگران معتقدند نمیتوان آثار بلندمدت این پیمان را نادیده گرفت. افزایش هماهنگی امنیتی میان سه کشور میتواند در آینده بر محاسبات ایران درباره عربستان، پاکستان و حتی تحولات پیرامون یمن و عراق تأثیر بگذارد.
زمان امضای این پیمان یکی از مهمترین نکاتی است که توجه کارشناسان را جلب کرده است. منطقه در ماههای گذشته شاهد افزایش تنشهای امنیتی، حملات پهپادی و موشکی و آسیبپذیری مسیرهای مهم تجاری و انرژی بوده است.
در چنین شرایطی، عربستان تلاش میکند توان بازدارندگی و همکاریهای امنیتی خود را تقویت کند. پاکستان نیز به دلیل روابط دیرینه با ریاض و تهران و جایگاه خود در جهان اسلام، میتواند نقش متفاوتی در این ساختار داشته باشد.
ترکیه نیز با توجه به وزن سیاسی و نظامی خود، حضورش در چنین چارچوبی میتواند ابعاد توافق را فراتر از یک همکاری دوجانبه میان ریاض و اسلامآباد ببرد.
ایران تاکنون نشانهای از برخورد فوری و تقابلی با این توافق نشان نداده است. یکی از دلایل آن، روابط تهران با دو عضو پیمان یعنی پاکستان و ترکیه است؛ روابطی که حتی در دورههای افزایش تنش منطقهای نیز ادامه داشته است.
از سوی دیگر، تهران میتواند شکلگیری همکاریهای امنیتی میان کشورهای منطقه را فرصتی برای تقویت ایده «امنیت منطقهای بدون حضور قدرتهای خارجی» تلقی کند.
اما نگرانی اصلی میتواند به آینده مربوط باشد؛ جایی که اگر پیمان مکه گسترش پیدا کند و کشورهای بیشتری به آن بپیوندند، ممکن است یک بلوک امنیتی قدرتمند در اطراف ایران شکل بگیرد.
یکی از سناریوهایی که در تحلیلهای مربوط به این توافق مطرح شده، احتمال گسترش دامنه اعضای پیمان در آینده است.
در صورت توسعه این ساختار، عضویت کشورهای دیگری از منطقه میتواند معادلات را پیچیدهتر کند. حتی این احتمال را نمیتوان کاملاً کنار گذاشت که در شرایطی متفاوت، ایران نیز به دنبال مشارکت در چنین سازوکارهایی باشد؛ البته تحقق چنین سناریویی به کاهش تنشها و شکلگیری اعتماد میان کشورهای منطقه نیاز دارد.
در واقع، آینده پیمان مکه بیش از آنکه فقط به مفاد توافق اولیه وابسته باشد، به این موضوع بستگی دارد که اعضای آن چه تعریفی از تهدید، همکاری دفاعی و امنیت منطقهای ارائه خواهند کرد.
پیمان مکه را نمیتوان صرفاً یک توافق دفاعی میان سه کشور دانست. این توافق میتواند بخشی از روند بزرگتری باشد که در آن کشورهای منطقه تلاش میکنند بدون اتکای کامل به ایالات متحده، ترتیبات امنیتی جدیدی ایجاد کنند.
برای ایران، این تحول همزمان میتواند یک فرصت و یک هشدار باشد؛ فرصت از این جهت که ایده همکاری منطقهای بدون قدرتهای خارجی با برخی دیدگاههای تهران همخوانی دارد و هشدار از این منظر که در صورت شکلگیری یک بلوک امنیتی منسجم بدون حضور ایران، امکان کاهش نقش تهران در برخی معادلات منطقهای وجود خواهد داشت.
به همین دلیل، اهمیت واقعی پیمان مکه نه در متن اولیه آن، بلکه در مسیر آینده این توافق و نحوه تعامل ایران با اعضای آن مشخص خواهد شد.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
