به گزارش اطلاع با ما ، جزایر سهگانه: این متن روایت تازهای از پیشینه تاریخی و فرهنگی جزایر بوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک ارائه میکند؛ از حضور ایران در خلیجفارس در روزگار باستان تا دورههای اسلامی و عصر رقابتهای استعماری. با بررسی زبان، نقشهها، گزارشها و ساختار حکومتی گذشته، نشان داده میشود که این جزایر در حافظه و تاریخ ایران جایگاهی دیرینه داشتهاند.
۹ آذر ۱۳۵۰ تنها یک رخداد نظامی نبود؛ روزی بود که بار دیگر پیوند تاریخی ایران با سه جزیرهی بوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک زنده شد. این پیوند، برخلاف ادعاهای چند دهه اخیر، نه امری تازه، بلکه دنبالهای از حضور دیرینه ایران در آبراههای است که از هزارهها قبل بخشی از زیست و فرهنگ ایرانیان بوده است.
منابع گوناگون تاریخی، از ایلام و ماد تا اشکانیان و ساسانیان، از این جزایر یاد کردهاند. در بسیاری از نوشتههای کهن — از کتیبه بیستون گرفته تا گزارشهای جغرافیانویسان دوره اسلامی — خلیجفارس، بنادر آن و جزایری چون بوموسی در قلمروی ایران معرفی شدهاند. در دورههای پس از اسلام نیز فرمانروایان محلی ایران، از صفاریان تا آلبویه، صفویان و افشاریه، این جزایر را زیر نظر حکمرانان فارس و کرمان اداره میکردند.
از سیراف و جده تا بنادر حجاز، ردپای گستردهای از مهاجران، بازرگانان و سازندگان ایرانی دیده میشود. توصیفهایی درباره معماری ایرانی در جده، آبانبارها، قناتها و خانههای سنگی، نشان میدهد فرهنگ و مهارت ایرانیان چگونه به کرانههای غربی خلیجفارس راه یافته بود.
در سده نوزدهم میلادی، بریتانیا که بهدنبال تثبیت نفوذ خود در راه هند بود، کوشید ساختار سیاسی جنوب خلیجفارس را دگرگون کند. از قراردادهای محلی با شیوخ تا دخالتهای نظامی، همه با هدف کمرنگ کردن نقش ایران انجام شد؛ با اینحال اسناد فراوانی از همان زمان باقی مانده که نشان میدهد تنبها و بوموسی همچنان در حوزه اداری بندر لنگه و استان فارس بودهاند.
یکی از موضوعاتی که بعدها دستاویز برخی ادعاها شد، حضور خاندان قاسمی در بندر لنگه بود. اما قاسمیها — چه ایرانیتبار دانسته شوند چه عربتبار — در تمام دوران حضورشان تابع دولت ایران بودند و با پرداخت مالیات و دریافت حکم حکومتی، عملاً زیر ساختار سیاسی فارس فعالیت میکردند. جزایر سهگانه نیز در همین چارچوب اداره میشدند.
نامهای «بوموسی»، «بوموسو»، «گپسزو»، «تنب»، «تمبمار» و دهها نام دیگر که میان دریانوردان و مردم بومی رواج داشته، همگی ریشه در فارسی و گویشهای جنوبی ایران دارند. این نامها سندی زبانی از حضور فرهنگی طولانیمدت ایرانیان در این جزایر است.
از نقشه دانویل و پتیزمان تا طرحهای رسمی وزارت جنگ بریتانیا در قرن نوزدهم، بارها این جزایر در محدوده ایران رنگآمیزی و ثبت شدهاند. گزارشهای سفرنامهنویسان و مأموران سیاسی انگلیس نیز بر همین نکته تأکید دارد؛ جزایر تنب و بوموسی بخشی از قلمروی بندر لنگه و تابع ایران بودهاند.
در نهایت، ۹ آذر نهفقط یادبود بازگشت سه جزیره است، بلکه یادآور نقش هویت ملی، حافظه تاریخی و اهمیت پاسداری از فرهنگ ایرانی است. اگر این حافظه کمرنگ شود، دیگران روایتهای تازهای خواهند ساخت؛ روایتی که گاهی در آن، حتی نامها و میراث ایران نیز به نامی دیگر مصادره میشود.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
