روز دانشجو در آینه شکاف‌ها؛ دانشگاهی که به اندازه جامعه نابرابر شده است

به گزارش اطلاع با ما ، روز دانشجو: تحولات سال‌های اخیر نشان می‌دهد دانشگاه‌های ایران، هم‌زمان با جامعه، با شکاف‌های عمیق طبقاتی و کارکردی روبه‌رو شده‌اند. از دانشجویانی که دانشگاه را سکوی مهاجرت می‌بینند تا کسانی که تنها به مدرک‌اندوزی می‌اندیشند و اقلیتی که هزینه کنشگری را می‌پردازند، پرسش اصلی دوباره زنده شده است: گرامیداشت «روز دانشجو» ناظر به کدام تجربه واقعی از زیست دانشجویی است؟

دانشگاه؛ بازتابی کوچک از جامعه بزرگ

دانشجوی امروز در خلأ زندگی نمی‌کند. همان‌گونه که نابرابری اقتصادی و تضعیف طبقه متوسط به واقعیتی روزمره در جامعه ایران تبدیل شده، دانشگاه نیز از این روند بی‌نصیب نمانده است. آموزش عالی، که زمانی موتور تحرک اجتماعی تلقی می‌شد، اکنون بیش از گذشته نشانه‌هایی از دوگانگی و شکاف را در خود بازتاب می‌دهد.

دانشگاه به‌مثابه سکوی عبور

برای بخشی از دانشجویان پرتلاش، ورود به دانشگاه‌های برتر بیش از آنکه به معنای ساختن آینده علمی در داخل کشور باشد، مسیری برای گشودن درهای خروج است. دانشگاه در این نگاه، ایستگاهی موقت برای دریافت پذیرش از مراکز علمی خارج از کشور تلقی می‌شود؛ انتخابی که ریشه در چشم‌انداز نامطمئن اشتغال، پژوهش و رفاه دارد.

تحصیل بدون افق، مدرک بدون معنا

در سوی دیگر، گسترش ظرفیت‌های خالی در بسیاری از دانشگاه‌ها، شرایطی پدید آورده که تحصیل برای بخشی از دانشجویان نه بر پایه علاقه یا برنامه‌ریزی، بلکه صرفاً برای دریافت مدرک ادامه می‌یابد. در چنین فضایی، مدرک تحصیلی بیشتر نقش یک برچسب اداری را پیدا می‌کند تا نشانه‌ای از تخصص و مهارت.

اقلیت کنشگر؛ هزینه‌پردازان خاموش

در این میان، گروه کوچکی از دانشجویان کوشیده‌اند نقش فعالتری در مسائل اجتماعی و صنفی ایفا کنند. تجربه این گروه اما غالباً با فرسایش، فشار روانی و سرخوردگی همراه می‌شود؛ تا جایی که بسیاری از آنان پس از چند سال، با فاصله‌ای میان آرمان‌های اولیه و واقعیت‌های موجود روبه‌رو می‌شوند.

مهاجرت؛ انتخاب یا ناگزیر؟

افزایش تمایل به مهاجرت در میان دانش‌آموختگان، بیش از آنکه ناشی از نبود تعلق باشد، حاصل ترکیبی از نبود فرصت‌های متناسب، کاهش بازده تلاش علمی و احساس بی‌اثر بودن تخصص در عرصه تصمیم‌گیری است. این روند، آینده جامعه دانشگاهی را با پرسش‌های جدی مواجه کرده است.

روز دانشجو؛ نماد یا مناسبت؟

در چنین شرایطی، پرسش از معنای «روز دانشجو» اجتناب‌ناپذیر است. آیا این روز ناظر به دانشجویی است که در پی خروج است؟ دانشجویی که صرفاً مدرک می‌گیرد؟ یا اقلیتی که همچنان در پی نقش‌آفرینی اجتماعی است؟ شاید پاسخ، نه در انتخاب یک گروه، بلکه در بازاندیشی نسبت به جایگاه آموزش عالی نهفته باشد.

دانشگاه، اگر قرار است به نهادی مولد برای توسعه تبدیل شود، نیازمند بازتعریف نقش دانشجو در ساختار اجتماعی و اقتصادی است. بزرگداشت روز دانشجو، بدون توجه به واقعیت‌های زیسته دانشجویان، بیش از آنکه امیدآفرین باشد، به یک آیین نمادین تقلیل می‌یابد.

این گزارش بر پایه بررسی‌های تحریریه اطلاع باما و مرور داده‌های منتشرشده در رسانه‌های کشور تنظیم شده است.

کانال اطلاع باما در تلگرام