به گزارش اطلاع با ما تهدیدهای ژئوپلیتیک منطقه- تحولات اخیر در منطقه نشاندهنده برنامهریزی گسترده دشمنان برای تغییر نظم ژئوپلیتیک است. طرحهایی مانند دالان زنگزور توسط آذربایجان و ترکیه، توسعه بندر فاو در عراق و جاهطلبی امارات بر سر جزایر سهگانه ایرانی، تهدیدات جدی برای موقعیت استراتژیک ایران محسوب میشوند. این پروژهها علاوه بر ضربه زدن به منافع اقتصادی و امنیتی ایران، تلاش دارند جایگاه تهران در معادلات منطقهای را تضعیف کنند. در این میان، ایران با استفاده از ابزارهای دیپلماتیک، تقویت زیرساختهای بندری، و اتحادهای منطقهای میتواند این تهدیدات را مدیریت کرده و بهعنوان قدرت اصلی در شمال اقیانوس هند نقشآفرینی کند.
روند تحولات منطقهای در شرق عربی نشان میدهد که بازیگران بینالمللی و منطقهای به دنبال تغییر نظم ژئوپلیتیک هستند. دشمنان ایران از جمله ایالات متحده، اسرائیل و برخی کشورهای عربی در تلاش برای مهندسی معادلات جدید هستند. تجربه مقابله با داعش و مدیریت بحرانهای مشابه، گواهی بر توانمندی ایران در مهار تهدیدات است. اما مسئله کلیدی این است که تنها «واکنش» کافی نیست و نیاز به «پیشدستی» در مقابل برنامههای دشمنان وجود دارد.
تحرکات جمهوری آذربایجان با همراهی ترکیه و اسرائیل در دالان زنگزور، فراتر از پروژهای اقتصادی است و ابعاد ژئوپلیتیکی و امنیتی دارد. این طرح نهتنها منافع اقتصادی باکو و آنکارا را تأمین میکند، بلکه مسیری جایگزین برای دور زدن ایران و روسیه در کریدورهای تجاری ارائه میدهد. در صورت تحقق این پروژه، موقعیت استراتژیک ایران بهویژه در کریدور شمال-جنوب بهشدت تضعیف میشود. تهران باید با رویکردی چندوجهی، ضمن تقویت تعاملات با ایروان و مسکو، از ابزارهای دیپلماتیک و امنیتی برای مدیریت این چالش استفاده کند.
پروژه بندر فاو و جاده توسعه عراق در جنوب این کشور، نشانهای از جاهطلبی اقتصادی بغداد است. این پروژه با سرمایهگذاری کلان و همراهی ترکیه، میتواند بخشی از سهم ترانزیتی ایران در خلیج فارس را از بین ببرد. اهمیت بندر فاو در کاهش زمان و هزینه حملونقل کالا بین خلیج فارس و مدیترانه، باعث جلب توجه کشورهایی مانند چین و هند شده است. ایران برای مقابله با این تهدید باید زیرساختهای بندری خود از جمله چابهار و بندر شهید رجایی را توسعه دهد و تحریمها را بیاثر کند.
امارات متحده عربی بهطور سیستماتیک تلاش میکند مسئله جزایر سهگانه ایرانی را در محافل بینالمللی مطرح کند. این اقدام، بخشی از استراتژی موازنهسازی ابوظبی در برابر تهران است. رویکرد صرفاً اعتراضی وزارت خارجه ایران در مواجهه با این ادعاها، کافی به نظر نمیرسد. لازم است از ابزارهای بازدارنده قویتر مانند نمایش قدرت نظامی، اقدامات حقوقی، و اتحادهای منطقهای برای جلوگیری از تثبیت ادعاهای امارات استفاده شود.
ایران بهعنوان یک تمدن کهن و قدرت منطقهای، ظرفیت تبدیلشدن به رهبر ژئوپلیتیک شمال اقیانوس هند را دارد. اما برای دستیابی به این جایگاه، باید:
از سیاست خارجی فعال و چندوجهی برای ایجاد اتحادهای منطقهای استفاده کند.
تحولات اخیر منطقه، نشاندهنده ضرورت افزایش هوشیاری و سرعت عمل ایران در برابر طرحهای رقبای منطقهای و فرامنطقهای است. بیتوجهی به این تهدیدات میتواند ایران را از جایگاه استراتژیک خود در منطقه دور کند. اکنون زمان آن رسیده که ایران بهجای واکنش صرف، رویکردی تهاجمی و پیشدستانه در عرصه ژئوپلیتیک اتخاذ کند.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
