یارانه دلاری، سفره خالی؛ چرا ارز ترجیحی جلوی گرانی مواد غذایی را نگرفت؟

به گزارش اطلاع با ما ، ارز ترجیحی : در ماه‌هایی که دولت میلیاردها دلار ارز ترجیحی را با هدف مهار قیمت‌ها به واردات کالاهای اساسی اختصاص داده، سفره خانوارها کوچک‌تر شده است. تورم خوراکی‌ها نه‌تنها مهار نشده، بلکه از تورم عمومی کشور هم پیشی گرفته؛ موضوعی که پرسش‌های جدی درباره کارایی سیاست ارز ترجیحی ایجاد کرده است.

در ماه‌هایی که دولت میلیاردها دلار ارز ترجیحی را با هدف مهار قیمت‌ها به واردات کالاهای اساسی اختصاص داده، سفره خانوارها کوچک‌تر شده است. تورم خوراکی‌ها نه‌تنها مهار نشده، بلکه از تورم عمومی کشور هم پیشی گرفته؛ موضوعی که پرسش‌های جدی درباره کارایی سیاست ارز ترجیحی ایجاد کرده است.

جهش قیمت‌ها؛ فشار مستقیم بر معیشت

بازار مواد غذایی در ماه‌های اخیر شاهد افزایش‌های کم‌سابقه بوده است. گوشت قرمز، مرغ، تخم‌مرغ، برنج، حبوبات و لبنیات با سرعتی بالاتر از میانگین تورم گران شده‌اند. این وضعیت باعث شده بسیاری از خانوارها مصرف برخی اقلام را کاهش دهند یا به‌طور کامل از سبد غذایی حذف کنند.

گزارش‌های رسمی نیز این روند را تأیید می‌کند؛ تورم خوراکی‌ها در مقایسه با کالاهای غیرخوراکی، رشد شدیدتری داشته و برخی گروه‌ها مانند نان، غلات، میوه و حبوبات رکورددار افزایش قیمت شده‌اند.

ارز ترجیحی؛ سیاستی پرهزینه با نتیجه مبهم

در حالی که دولت دلار ترجیحی را با فاصله‌ای چشمگیر از نرخ بازار آزاد در اختیار واردکنندگان کالاهای اساسی قرار داده، خروجی این سیاست برای مصرف‌کننده نهایی رضایت‌بخش نبوده است. همین مسئله باعث شده برخی تحلیلگران از بی‌اثر بودن این یارانه ارزی سخن بگویند و حتی خواستار حذف آن شوند.

در مقابل، گروهی دیگر هشدار می‌دهند که حذف ارز ترجیحی، بدون اصلاحات اساسی در اقتصاد کلان، می‌تواند شوک قیمتی جدیدی ایجاد کند و فشار بیشتری به دهک‌های پایین وارد سازد.

چرا ارز ارزان، قیمت را ارزان نکرد؟

مسئولان حوزه کشاورزی معتقدند ارز ترجیحی تنها بخش محدودی از هزینه تولید را پوشش می‌دهد و عوامل دیگری مانند دستمزد، حمل‌ونقل، انرژی، کمبود نهاده‌ها و نوسانات ارزی در قیمت نهایی نقش تعیین‌کننده دارند.

از سوی دیگر، تولیدکنندگان و دامداران به مشکلاتی مانند تأخیر در تخصیص ارز، کمبود نهاده‌های دامی و اختلال در زنجیره توزیع اشاره می‌کنند؛ عواملی که به کاهش عرضه و افزایش قیمت‌ها دامن زده است.

ابهام بزرگ؛ سهم مردم کجاست؟

اقتصاددانان اما مسئله اصلی را نبود شفافیت می‌دانند. به باور آنها، وقتی منابع عمومی صرف تخصیص ارز ارزان می‌شود، دولت باید به‌روشنی توضیح دهد این یارانه دقیقاً چگونه هزینه شده و چرا اثر آن در قیمت نهایی دیده نمی‌شود.

منتقدان تأکید دارند اگر قرار است ارز ترجیحی به تورم بالاتر خوراکی‌ها منجر شود، منطقی‌تر آن است که مابه‌التفاوت این یارانه مستقیماً به مردم بازگردد؛ چه از طریق یارانه نقدی، چه کالابرگ یا ترمیم دستمزدها.

جمع‌بندی

ماجرای ارز ترجیحی بار دیگر به یک دوگانه قدیمی در اقتصاد ایران رسیده است: ادامه سیاستی پرهزینه با نتایج نامشخص یا حذف آن با ریسک شوک تورمی. آنچه در این میان بیش از همه اهمیت دارد، شفافیت، اصلاح ساختارها و بازگشت منافع واقعی به سفره مردم است؛ وگرنه دلار ارزان هم نمی‌تواند مانع گرانی غذا شود.

این گزارش بر پایه بررسی‌های تحریریه اطلاع باما و مرور داده‌های منتشرشده در رسانه‌های کشور تنظیم شده است.

کانال اطلاع باما در تلگرام