به گزارش اطلاع با ما ، افزایش نرخ دلار تنها بخشی از ماجرای گرانی در بازار ایران است. یک کارشناس اقتصادی معتقد است محدود شدن مسیرهای واردات، کاهش ورود کالا و دشوارتر شدن دسترسی به منابع ارزی باعث شده قیمت برخی کالاها حتی بیشتر از رشد نرخ ارز افزایش پیدا کند؛ روندی که در صورت تداوم محدودیتهای تجاری میتواند فشار بیشتری بر بازار وارد کند.
بازار ارز در ماههای اخیر بار دیگر تحت تأثیر مجموعهای از عوامل اقتصادی و تجاری قرار گرفته است. اگرچه افزایش نرخ دلار یکی از مهمترین نشانههای این وضعیت محسوب میشود، اما بررسی رفتار بازار کالا نشان میدهد که رشد قیمتها همیشه با تغییرات نرخ ارز هممسیر نبوده است.
بر اساس توضیحات حسین محمودیاصل، کارشناس اقتصادی، نرخ دلار در مقایسه با دوره پیش از جنگ حدود ۲۵ درصد افزایش داشته، اما قیمت برخی کالاها رشد بسیار بیشتری را تجربه کرده است.
این اختلاف نشان میدهد که برای تحلیل قیمت کالاها نمیتوان تنها به نرخ دلار نگاه کرد و باید عواملی مانند هزینه واردات، محدودیت عرضه، حملونقل و دسترسی به ارز را نیز در نظر گرفت.
یکی از عواملی که از سوی این کارشناس به عنوان دلیل افزایش قیمتها مطرح شده، کاهش ورود کالا به کشور است.
بخشی از نیاز وارداتی ایران در دورههای گذشته از مسیرهایی مانند مبادلات مرزی و واردات تهلنجی تأمین میشد. این مسیرها در کنار سایر روشهای واردات، نقش مهمی در تأمین بخشی از کالاهای مورد نیاز بازار داشتند.
اما بروز مشکلات در برخی مرزهای کشور و اختلال در مسیرهای جنوبی، روند ورود کالا را تحت تأثیر قرار داده است. کاهش عرضه در چنین شرایطی میتواند حتی بدون جهش شدید نرخ ارز، قیمت کالاها را افزایش دهد.
وقتی واردات یک کالا دشوارتر میشود، قیمت نهایی آن تنها تابع نرخ ارز نیست.
هزینه حملونقل، ریسک انتقال کالا، هزینههای گمرکی، محدودیت عرضه و افزایش تقاضا برای ارز میتوانند قیمت تمامشده را بالا ببرند.
به همین دلیل ممکن است کالایی در بازار با نرخی عرضه شود که اگر بخواهیم قیمت آن را صرفاً با نرخ روز دلار محاسبه کنیم، رقم نهایی آن قابل توضیح نباشد.
بازار خودروهای خارجی دستدوم یکی از نمونههایی است که این کارشناس اقتصادی برای توضیح این فاصله به آن اشاره کرده است.
مسئله مهمتر از افزایش فعلی قیمت دلار، چشمانداز منابع ارزی کشور است.
در صورتی که محدودیتهای تجاری ادامه پیدا کند و فروش نفت یا انتقال منابع حاصل از صادرات دشوارتر شود، فشار بر بازار ارز میتواند در میانمدت افزایش پیدا کند.
از طرف دیگر، محدود شدن مسیرهای تجاری با کشورهای همسایه نیز میتواند تقاضا برای ارز را تغییر دهد. در چنین شرایطی، واردکنندگانی که امکان استفاده از منابع رسمی یا محدودشده را ندارند، ممکن است برای تأمین ارز مورد نیاز خود بیشتر به بازار آزاد مراجعه کنند.
یکی از نکات قابل توجه در تحلیل این کارشناس آن است که در شرایط محدودیت واردات، بازار کالا میتواند پیش از بازار ارز تحت فشار قرار بگیرد.
اگر عرضه کالا کاهش پیدا کند، حتی ثابت ماندن نسبی نرخ ارز هم الزاماً به معنای ثبات قیمتها نخواهد بود.
از سوی دیگر، اگر قیمت کالاهای اساسی افزایش پیدا کند، انگیزه واردات آنها نیز بیشتر میشود و همین موضوع میتواند تقاضا برای ارز را بالا ببرد.
در نتیجه یک چرخه شکل میگیرد: کاهش عرضه کالا، افزایش قیمت، رشد نیاز وارداتی و در ادامه افزایش تقاضا برای ارز.
این کارشناس اقتصادی افزایش تولید و تقویت صادرات غیرنفتی را یکی از مسیرهای مدیریت بازار ارز میداند.
استدلال مطرحشده این است که اقتصاد ایران برای کاهش فشار بر منابع ارزی نمیتواند صرفاً به کنترل تقاضا متکی باشد و باید ظرفیت ایجاد درآمد ارزی نیز افزایش پیدا کند.
در همین راستا، کاهش برخی هزینههای صادرات، تسهیل تجارت با کشورهای منطقه و اصلاح موانعی مانند تعرفهها و عوارض میتواند به افزایش صادرات کمک کند.
یکی از مسائل مطرحشده درباره تجارت خارجی ایران، ثبات نسبی ارزش صادرات غیرنفتی در سالهای گذشته است.
محمودیاصل معتقد است با وجود افزایش قیمت دلار و رشد هزینههای تولید و مواد اولیه، صادرات غیرنفتی کشور در محدوده مشخصی باقی مانده و رشد متناسبی نداشته است.
افزایش هزینه حملونقل، هزینههای تولید و موانع تجاری میتواند انگیزه صادرکنندگان را کاهش دهد؛ موضوعی که در نهایت بر میزان ورود ارز به کشور اثر میگذارد.
از نگاه این کارشناس، مدیریت بازار ارز تنها با مداخله مستقیم در قیمت دلار امکانپذیر نیست.
افزایش تولید، توسعه صادرات، کاهش هزینههای گمرکی و حمایت از صادرکنندگان میتواند بخشی از منابع ارزی مورد نیاز کشور را تأمین کند.
همچنین تسهیل تجارت با کشورهای منطقه و استفاده از ظرفیت واردات بدون انتقال ارز از جمله راهکارهایی است که برای کاهش فشار بر بازار ارز مطرح شده است.
آنچه از این تحلیل میتوان دریافت این است که افزایش نرخ دلار تنها یکی از عوامل تعیینکننده قیمتهاست.
اگر محدودیتهای تجاری و کاهش عرضه ادامه پیدا کند، حتی در شرایطی که دلار با سرعت زیادی رشد نکند، قیمت برخی کالاها میتواند همچنان افزایش یابد.
اما اگر همزمان منابع ارزی کشور کاهش پیدا کند و تقاضای بازار آزاد برای ارز بیشتر شود، فشار بر نرخ دلار نیز میتواند تشدید شود.
در چنین شرایطی، راهکار اصلی نه صرفاً کنترل قیمت ارز، بلکه تقویت سمت عرضه اقتصاد، افزایش صادرات و تسهیل ورود کالا به کشور خواهد بود.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
