به گزارش اطلاع با ما ، رسیدن قیمت دلار به محدوده ۲۰۰ هزار تومان، بار دیگر سیاست ارزی دولت و برنامه تکنرخی کردن ارز را در مرکز توجه قرار داده است. در شرایطی که منابع ارزی، فروش نفت، تورم و انتظارات اقتصادی همزمان بر بازار فشار وارد میکنند، این پرسش مطرح است که دولت برای کنترل قیمت ارز و جلوگیری از شکلگیری موج جدید تورمی چه برنامهای خواهد داشت.
رسیدن قیمت دلار به مرز ۲۰۰ هزار تومان را نمیتوان صرفاً یک نوسان معمول در بازار ارز دانست. این اتفاق در شرایطی رخ داده که دولت طی دو سال گذشته تلاش کرده با تغییر سازوکارهای ارزی، فاصله میان نرخهای مختلف را کاهش دهد و در نهایت به سمت یک نظام ارزی منسجمتر حرکت کند.
با این حال، افزایش مداوم نرخ ارز نشان میدهد سیاستگذاری ارزی با چالشهای جدی روبهرو است؛ چالشهایی که تنها با تغییر یک نرخ یا حذف یک سامانه ارزی برطرف نمیشوند.
یکی از مهمترین عوامل اثرگذار بر بازار ارز، انتظارات فعالان اقتصادی است. زمانی که چشمانداز آینده اقتصاد با ابهام همراه باشد، خانوارها و فعالان اقتصادی تمایل بیشتری به تبدیل نقدینگی خود به داراییهایی مانند ارز و طلا پیدا میکنند.
در این شرایط، حتی پیش از آنکه کمبود واقعی ارز در بازار ایجاد شود، نگرانی درباره آینده عرضه میتواند تقاضای احتیاطی را افزایش دهد.
موضوع فروش نفت و میزان دسترسی کشور به درآمدهای ارزی نیز اهمیت ویژهای دارد. هرگونه نگرانی درباره کاهش درآمدهای ارزی میتواند این تصور را در بازار ایجاد کند که عرضه ارز در ماههای آینده محدودتر خواهد شد؛ تصوری که خود میتواند به افزایش تقاضا و رشد قیمت منجر شود.
دولت از ابتدای فعالیت خود بر اصلاح نظام چندنرخی ارز تأکید داشت. حذف نرخهای میانی و حرکت به سمت سازوکارهای توافقی با هدف کاهش رانت و شفافتر شدن معاملات ارزی دنبال شد.
اما مسئله اصلی اینجاست که اصلاح نظام ارزی زمانی میتواند نتیجه پایدار داشته باشد که سایر متغیرهای اقتصاد نیز در وضعیت باثباتی قرار داشته باشند.
اگر تورم بالا باشد، نقدینگی با سرعت رشد کند و چشمانداز درآمدهای ارزی مشخص نباشد، حذف یک نرخ ترجیحی یا تغییر شیوه تخصیص ارز لزوماً به ثبات بازار منجر نمیشود.
در چنین شرایطی، افزایش نرخ ارز میتواند اثر خود را با فاصله زمانی کوتاه بر هزینه واردات، قیمت مواد اولیه، تولید و در نهایت قیمت کالاهای مصرفی نشان دهد.
یکی از گروههایی که مستقیماً از افزایش نرخ ارز تأثیر میپذیرند، واردکنندگان هستند. زمانی که فعال اقتصادی احتمال میدهد قیمت دلار در آینده بالاتر برود، ممکن است برای تأمین ارز مورد نیاز خود زودتر اقدام کند.
این رفتار در سطح گسترده میتواند تقاضای ارز را افزایش دهد و فشار بیشتری به بازار وارد کند.
از سوی دیگر، افزایش هزینه تأمین ارز برای واردکنندگان، هزینه تمامشده کالا و مواد اولیه را بالا میبرد. در نتیجه، اثر افزایش نرخ دلار محدود به بازار ارز باقی نمیماند و میتواند به بخشهای مختلف اقتصاد منتقل شود.
بانک مرکزی برای کنترل بازار ارز ابزارهای مختلفی در اختیار دارد؛ از افزایش عرضه ارز گرفته تا مدیریت تقاضا و استفاده از سیاستهای پولی و ارزی.
اما میزان موفقیت این اقدامات تا حد زیادی به منابع در دسترس و اعتماد بازار بستگی دارد.
اگر بازار احساس کند عرضه ارز در آینده کاهش پیدا خواهد کرد، مداخلههای کوتاهمدت ممکن است تنها برای مدتی از سرعت افزایش قیمت بکاهد. برای ایجاد ثبات پایدار، لازم است فعالان اقتصادی نسبت به آینده درآمدهای ارزی، سیاست خارجی، تورم و تصمیمات اقتصادی دولت تصویر روشنتری داشته باشند.
دلار ۲۰۰ هزار تومانی اکنون سیاست ارزی دولت را وارد مرحله حساستری کرده است. ادامه روند صعودی میتواند هزینههای بیشتری را به اقتصاد تحمیل کند و همزمان قدرت خرید خانوارها را تحت فشار قرار دهد.
از طرف دیگر، کنترل دستوری نرخ ارز بدون توجه به عوامل بنیادی بازار نیز میتواند به شکلگیری دوباره شکاف میان نرخهای رسمی و آزاد منجر شود.
به همین دلیل، تصمیم پیش روی دولت تنها انتخاب میان «دلار ارزان» و «دلار گران» نیست؛ بلکه مسئله اصلی، پیدا کردن ترکیبی از سیاست ارزی، کنترل تورم، مدیریت نقدینگی و افزایش اطمینان نسبت به منابع ارزی آینده است.
ثبت نرخ ۲۰۰ هزار تومانی برای دلار، بار دیگر این پرسش را مطرح کرده که برنامه دولت برای ادامه اصلاحات ارزی چیست و آیا سیاست فعلی میتواند به ثبات بازار منجر شود یا خیر.
اگر دولت بتواند همزمان با اصلاح نظام ارزی، منابع ارزی را تقویت و انتظارات تورمی را کنترل کند، امکان آرامتر شدن بازار وجود خواهد داشت. در غیر این صورت، هر موج جدید افزایش تقاضا میتواند دوباره بازار ارز را با رکوردهای تازه مواجه کند.
در نهایت، دلار ۲۰۰ هزار تومانی بیش از آنکه فقط یک عدد در تابلوی معاملات باشد، نشانهای از افزایش نااطمینانی در اقتصاد است؛ موضوعی که برای عبور از آن، تصمیمهای مقطعی کافی نخواهد بود.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
