به گزارش اطلاع با ما ، ایران و آمریکا: گفتوگوهای اخیر میان تهران و واشنگتن با میانجیگری عمان نشان میدهد هر دو طرف هزینه تقابل را سنگینتر از دیپلماسی میدانند. با این حال، محدودیتهای داخلی، مسئله تضمین توافق و امتیازهای اقتصادی، مسیر رسیدن به توافق را پیچیده کرده است. موفقیت مذاکرات وابسته به حرکت از حداکثرخواهی به سمت توافقی مرحلهای و قابل راستیآزمایی است.
برگزاری دو دور گفتوگو در مسقط و ژنو با میانجیگری عمان، پیام روشنی دارد: هر دو طرف به این جمعبندی رسیدهاند که ادامه تقابل میتواند پرهزینهتر از مذاکره باشد. تجربه توافق هستهای سال ۱۳۹۴ نشان داد که حتی در اوج بیاعتمادی نیز امکان رسیدن به توافق وجود دارد، اگر اراده سیاسی شکل بگیرد.
با این حال، شرایط امروز با گذشته تفاوتهایی دارد؛ سطح بیاعتمادی افزایش یافته و فضای منطقهای نیز پیچیدهتر شده است.
ایران زیر فشار تحریمها و مطالبات اقتصادی جامعه قرار دارد. کاهش درآمدهای نفتی، محدودیتهای بانکی و فشار معیشتی، ضرورت گشایش اقتصادی را پررنگ کرده است. در سوی دیگر، آمریکا با رقابتهای انتخاباتی و فشار متحدان منطقهای روبهروست؛ شرایطی که تصمیمگیری درباره امتیازدهی را حساستر میکند.
این محدودیتها میتوانند هم مانع توافق باشند و هم محرک آن؛ بستگی دارد تصمیمگیران کدام گزینه را کمهزینهتر ارزیابی کنند.
احتمال موفقیت زمانی افزایش مییابد که دو طرف از حداکثرخواهی فاصله بگیرند. یک توافق مرحلهای میتواند شامل بازگشت ایران به سطح مشخصی از فعالیتهای هستهای و افزایش همکاری فنی با نهادهای نظارتی بینالمللی باشد؛ اقدامی که بخشی از نگرانیهای فنی غرب را کاهش میدهد.
در مقابل، واشنگتن باید امتیازهای اقتصادی ملموس ارائه کند. تجربه گذشته نشان داده وعدههای کلی برای رفع تحریمها کافی نیست. آزادسازی داراییهای مسدودشده، صدور مجوزهای مشخص نفتی و بانکی و تعریف سازوکار شفاف برای انتفاع اقتصادی ایران، میتواند فضای اعتمادسازی را تقویت کند.
یکی از چالشهای اصلی، مسئله پایداری توافق است. خروج یکجانبه آمریکا از توافق پیشین، حساسیت تهران نسبت به «تضمین» را افزایش داده است. ایجاد سازوکاری حقوقی در داخل آمریکا یا تعهدات چندجانبه بینالمللی میتواند بخشی از این نگرانی را کاهش دهد، هرچند تحقق آن ساده نخواهد بود.
بدون اطمینان از دوام توافق، انگیزه ایران برای پذیرش محدودیتهای بلندمدت کاهش مییابد.
تنشهای منطقهای همزمان میتواند مذاکرات را تقویت یا تضعیف کند. اگر دو طرف درباره مدیریت بحرانهای نیابتی به تفاهم حداقلی برسند، احتمال کاهش تنش مستقیم افزایش مییابد. آمریکا نگران نفوذ منطقهای ایران است و تهران نیز به دنبال به رسمیت شناخته شدن نقش امنیتی خود در منطقه است. گفتوگوی موازی درباره امنیت منطقهای میتواند مکمل توافق هستهای باشد.
در بهترین سناریو، گفتوگوهای مسقط و ژنو به توافقی مرحلهای منجر میشود که تنش را کاهش داده و مسیر گشایش اقتصادی را باز میکند. در سناریوی میانی، مذاکرات به مدیریت بحران محدود میشود؛ نه پیشرفت چشمگیر و نه فروپاشی کامل. در بدترین حالت، غلبه فشارهای داخلی و رقابتهای سیاسی میتواند مسیر دیپلماسی را مسدود کند.
در نهایت، موفقیت مذاکرات ایران و آمریکا بیش از هر چیز به اراده سیاسی برای معاملهای واقعبینانه وابسته است؛ معاملهای که در آن هر دو طرف امتیاز میدهند تا از سناریوی پرهزینه تقابل عبور کنند.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
