به گزارش اطلاع با ما ، فرصتهای سوخته در برابر بحران: روز ملی جمعیت در حالی فرارسیده که نرخ باروری و آمار ولادتها در ایران به پایینترین سطح تاریخی رسیدهاند. با کاهش چشمگیر تولدها و ازدواجها، نگرانیها درباره پیری جمعیت و کاهش نیروی کار در آینده جدیتر شده است. گرچه قانون «جوانی جمعیت» با هدف افزایش نرخ فرزندآوری تدوین شد، اما بهدلیل اجرای ناقص و تمرکز اشتباه بر مشوقها، نتوانسته به اهداف خود دست یابد. همچنین، مشکلات اقتصادی، مسکن، و نگرانی از آینده کودکان مهمترین دلایل بیمیلی خانوادهها به فرزندآوری شناخته شدهاند. ایران در مسیر تجربه یک تحول جمعیتی تعیینکننده قرار دارد؛ اما آیا زمان برای اصلاح مسیر باقی مانده است؟
بر اساس آمار رسمی، نرخ باروری کشور از ۱.۵۸ در سال ۱۴۰۰ به ۱.۴۴ در سال ۱۴۰۳ کاهش یافته است. همچنین برای نخستینبار در دهههای اخیر، تعداد موالید سالانه به کمتر از یک میلیون نفر رسید. این روند کاهشی زنگ خطر جدی برای آینده جمعیتی کشور است، چرا که پیامدهای آن میتواند به تضعیف بنیانهای اقتصادی و اجتماعی بینجامد.
با کاهش نرخ فرزندآوری، نیروی کار آینده کشور در معرض تهدید قرار میگیرد. در بلندمدت، پیر شدن جمعیت منجر به افزایش فشار بر سیستمهای بهداشتی، درمانی و رفاهی خواهد شد. هزینه نگهداری از سالمندان افزایش یافته و بار اقتصادی بیشتری بر دوش نسلهای جوانتر تحمیل میشود، در حالی که خود این نسلها کمتر به فرزندآوری تمایل دارند.
یافتههای پیمایش ملی در زمستان ۱۴۰۳ نشان میدهد که حدود ۷۸ درصد زوجین در سن باروری تمایلی به داشتن فرزند جدید ندارند. علت اصلی این بیمیلی، نگرانی از تأمین آینده فرزندان است. همچنین مشکلاتی مانند هزینههای بالا، نداشتن مسکن و بیثباتی شغلی از موانع اصلی محسوب میشوند.
گرچه در قانون جوانی جمعیت مشوقهایی برای فرزندآوری گنجانده شده، اما تنها حدود ۳۰ درصد این مشوقها به مرحله اجرا رسیدهاند. از سوی دیگر، تمرکز بیش از حد بر فرزندان سوم به بعد، باعث نادیده گرفته شدن جمعیت بزرگی از زوجین دارای یک یا دو فرزند شده است. در حالی که برای اثربخشی، حمایتها باید فراگیر، هدفمند و بر اساس واقعیتهای اجتماعی و اقتصادی طراحی شوند.
طبق آمار رسمی، ازدواج در کشور طی یک سال گذشته ۳ درصد کاهش یافته و به ۴۷۰ هزار مورد رسیده است. عدم تمرکز سیاستهای جمعیتی بر افزایش ازدواج و کاهش سن ازدواج، نقطه ضعف مهمی در راهبردهای کنونی به شمار میرود. بدون ازدواج، هیچ مشوقی نمیتواند نرخ فرزندآوری را بهطور مؤثر افزایش دهد.
ایران در حساسترین برهه جمعیتی تاریخ خود قرار دارد. بدون بازطراحی سیاستهای مسکن، ارتقاء امنیت اقتصادی، ترویج فرهنگ فرزندآوری از مسیر آگاهیرسانی و اصلاح ساختارهای حمایتی، امکان برگشت به مسیر رشد جمعیتی بسیار دشوار خواهد بود. تجربه کشورهای دیگر نشان میدهد که صرفاً شعار و تصویب قانون کافی نیست؛ بلکه اجرای مؤثر و جامع، کلید عبور از بحران است.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
