«شاغلان فقیر» در اقتصاد ایران؛ وقتی اشتغال دیگر تضمینی برای خروج از فقر نیست

به گزارش اطلاع با ما ، «شاغلان فقیر» در اقتصاد ایران: پژوهشی جدید نشان می‌دهد که اشتغال سرپرستان خانوار دیگر تأثیر چندانی در جلوگیری از فقر ندارد. با عقب ماندن حداقل دستمزد از تورم، از سال ۱۳۹۷ به بعد نقش اشتغال در کاهش فقر کم‌رنگ شده و در سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲، نسبت سرپرستان شاغل در خانوارهای فقیر و غیرفقیر تقریباً برابر شده است. در سال ۱۴۰۳ نیز حداقل دستمزد تنها ۹۴ درصد خط فقر را پوشش می‌دهد، به این معنا که حتی افراد شاغل نیز گرفتار فقر خواهند بود. این شرایط نیاز به ترمیم فوری دستمزدها را برجسته می‌کند. با این حال، این سیاست بیشتر به نفع خانوارهای نزدیک به خط فقر خواهد بود و برای خانوارهای فقیر که عمدتاً در مشاغل غیررسمی فعالیت می‌کنند، تأثیر محدودی دارد.

 1. چرا اشتغال دیگر تضمین‌کننده خروج از فقر نیست؟

در دهه ۹۰، اشتغال رسمی یکی از عوامل مهم در جلوگیری از فقر خانوارها بود. اما از سال ۱۳۹۷ به بعد، با تشدید تورم و عدم افزایش متناسب دستمزدها، درآمدهای شاغلان رسمی نیز توانایی تأمین هزینه‌های حداقلی زندگی را از دست داده‌اند.

رشد اقتصادی محدود، کاهش ارزش پول ملی، و کاهش قدرت خرید، موجب شده است که داشتن شغل رسمی دیگر به معنای خروج از فقر نباشد. در نتیجه، حتی خانوارهایی که سرپرست آن‌ها شاغل است، همچنان زیر خط فقر زندگی می‌کنند.

 2. ظهور پدیده «شاغلان فقیر»

کاهش ارزش واقعی دستمزدها منجر به ظهور پدیده «شاغلان فقیر» شده است؛ به این معنا که حتی داشتن شغل رسمی نیز دیگر نمی‌تواند حداقل‌های معیشتی را برای خانوارها تأمین کند.

طبق بررسی‌ها، در سال ۱۴۰۳ نسبت حداقل دستمزد به خط فقر تنها ۹۴ درصد است، یعنی حتی افرادی که حداقل حقوق را دریافت می‌کنند، از تأمین نیازهای اولیه زندگی بازمی‌مانند.

 3. ضرورت ترمیم دستمزدها و چالش‌های آن

یکی از راهکارهای اصلی برای مقابله با این بحران، افزایش دستمزدها است. اما این اقدام بیشتر به نفع خانوارهایی خواهد بود که نزدیک به خط فقر هستند، زیرا عمدتاً در مشاغل رسمی فعالیت دارند.

در مقابل، خانوارهای فقیر که عمدتاً در مشاغل غیررسمی فعالیت می‌کنند، همچنان از دسترسی به حقوق ثابت و حمایت‌های قانونی محروم بوده و افزایش حداقل دستمزد تأثیر چندانی بر وضعیت آن‌ها نخواهد داشت.

 4. لزوم اصلاحات اقتصادی گسترده‌تر

برای حل بحران «شاغلان فقیر»، صرفاً افزایش دستمزد کافی نیست. بلکه سیاست‌های اقتصادی باید شامل کاهش تورم، تقویت اشتغال پایدار، حمایت از کسب‌وکارهای کوچک و افزایش دسترسی خانوارهای فقیر به مشاغل رسمی نیز باشد.

این گزارش بر پایه بررسی‌های تحریریه اطلاع باما و مرور داده‌های منتشرشده در رسانه‌های کشور تنظیم شده است.

کانال اطلاع باما در تلگرام