به گزارش اطلاع با ما ، افزایش تورم و تشدید فشارهای اقتصادی، نگرانیهایی درباره احتمال ورود اقتصاد ایران به دوره ابرتورمی ایجاد کرده است. با این حال، صرف ثبت تورم سالانه بالا به معنای وقوع ابرتورم نیست و برای بررسی این وضعیت باید معیارهای دقیق اقتصادی را در نظر گرفت.
افزایش مداوم قیمت کالاها و خدمات در سالهای اخیر باعث شده تورم به یکی از مهمترین دغدغههای اقتصادی خانوارهای ایرانی تبدیل شود. بر اساس آمارهای رسمی، نرخ تورم سالانه در تیرماه به حدود ۶۶ درصد رسیده؛ رقمی که فشار قابلتوجهی بر قدرت خرید مردم وارد میکند.
با وجود این، از نظر اقتصادی میان «تورم بسیار بالا» و «ابرتورم» تفاوت اساسی وجود دارد. بنابراین نمیتوان صرفاً با استناد به تورم سالانه ۶۶ درصدی، اقتصاد ایران را در شرایط ابرتورمی قرار داد.
در ادبیات اقتصادی، ابرتورم شرایطی بسیار شدیدتر از تورمهای معمول و حتی تورمهای سالانه بالاست. یکی از شناختهشدهترین معیارها، افزایش حداقل ۵۰ درصدی سطح عمومی قیمتها در یک ماه است.
به همین دلیل، تورم سالانه بالا به تنهایی معیار مناسبی برای تشخیص ابرتورم نیست. اقتصادی که با تورم ۶۰ یا ۷۰ درصدی در سال مواجه است، شرایط دشواری دارد، اما این وضعیت الزاماً به معنای ورود به مرحله ابرتورم نیست.
یکی از مهمترین عوامل مؤثر بر تورم، ناترازی میان درآمدها و هزینههای دولت است. کاهش درآمدهای ارزی و محدود شدن منابع حاصل از صادرات نفت، فشار بیشتری بر بودجه وارد کرده است.
وقتی منابع پایدار برای پوشش هزینههای دولت کافی نباشد، نیاز به روشهای تأمین مالی افزایش پیدا میکند. اگر این فرآیند در نهایت به رشد شدید پایه پولی و نقدینگی منجر شود، فشار تورمی نیز میتواند افزایش پیدا کند.
در سالهای اخیر، تحریمها، محدودیتهای تجاری، افزایش هزینههای دولت و نااطمینانیهای ناشی از تنشهای سیاسی و نظامی، شرایط تأمین مالی اقتصاد ایران را پیچیدهتر کردهاند.
بررسی تجربه اقتصادهای مختلف نشان میدهد میان رشد سریع حجم پول و افزایش تورم ارتباط قابلتوجهی وجود دارد؛ بهخصوص زمانی که کسری بودجه به شکل پایدار ادامه پیدا کند.
به زبان ساده، اگر رشد پول و نقدینگی برای مدت طولانی بسیار بیشتر از ظرفیت رشد تولید باشد، تقاضای پولی افزایش پیدا میکند، در حالی که عرضه کالا و خدمات همگام با آن رشد نکرده است. نتیجه چنین شرایطی میتواند افزایش مستمر سطح عمومی قیمتها باشد.
البته تورم تنها به چاپ پول محدود نمیشود و عواملی مانند نرخ ارز، انتظارات تورمی، شوکهای عرضه، تحریمها و وضعیت تولید نیز بر مسیر قیمتها اثرگذارند.
تورم بالا فقط به معنای گرانتر شدن کالاها نیست؛ بلکه میتواند تصمیمگیری اقتصادی را نیز دشوار کند.
در شرایط تورمی، خانوارها قدرت خرید خود را از دست میدهند و بنگاهها نیز با نااطمینانی بیشتری برای سرمایهگذاری و تولید تصمیم میگیرند. افزایش هزینههای تولید، کاهش مصرف و فرار سرمایه از فعالیتهای مولد از پیامدهایی هستند که میتوانند رشد اقتصادی را محدود کنند.
به همین دلیل، تداوم تورم بالا میتواند یک چرخه منفی ایجاد کند؛ از یک سو کاهش رشد اقتصادی درآمد واقعی را تحت فشار قرار میدهد و از سوی دیگر تورم بالا هزینه تولید و زندگی را افزایش میدهد.
پاسخ را نمیتوان تنها با توجه به نرخ تورم سالانه داد. ایران در حال حاضر با تورم بسیار بالا، کسری بودجه، محدودیت منابع ارزی و فشارهای متعدد اقتصادی مواجه است؛ اما برای استفاده از عنوان «ابرتورم» باید معیارهای مشخص این پدیده، از جمله افزایش بسیار سریع قیمتها در بازههای کوتاه، بررسی شود.
بنابراین نگرانی درباره تداوم تورم بالا جدی است، اما برابر دانستن تورم ۶۶ درصدی با ابرتورم از نظر علمی دقیق نیست.
آنچه برای اقتصاد ایران اهمیت بیشتری دارد، جلوگیری از تبدیل تورم بالا به یک روند فزاینده و پایدار است؛ روندی که در صورت تداوم میتواند قدرت خرید خانوارها، سرمایهگذاری و رشد اقتصادی را بیش از پیش تحت فشار قرار دهد.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
