به گزارش اطلاع با ما ، با وجود برنامههای دولت برای کاهش مصرف سوخت و آلودگی هوا، خروج خودروهای فرسوده بهویژه خودروهای سواری همچنان با چالش روبهروست. فاصله قیمت خودروهای فرسوده با مشوقهای اسقاط، گرانی خودروهای جایگزین و محدود بودن تسهیلات باعث شده مالکان انگیزه کافی برای کنار گذاشتن خودروهای قدیمی خود نداشته باشند. در همین حال، افزایش قیمت گواهی اسقاط و اختصاص مهلت پنجساله برای برخی مالکان از جمله برنامههای مطرحشده برای تسهیل این فرآیند است.
طرح نوسازی ناوگان و خروج خودروهای فرسوده در حالی دوباره مورد توجه قرار گرفته که بخش قابل توجهی از وسایل نقلیه کشور همچنان با عمر بالا در حال تردد هستند. افزایش هزینههای نگهداری، مصرف بالای سوخت و آلایندگی این خودروها از یک سو و گرانی خودروهای جایگزین از سوی دیگر، روند اسقاط را با چالش مواجه کرده است.
در شرایطی که سیاستگذار به دنبال کاهش مصرف بنزین و کنترل آلایندگی است، مسئله اصلی اینجاست که آیا مشوقهای فعلی برای مالک یک خودروی فرسوده به اندازهای جذاب هست که حاضر شود خودروی خود را از چرخه تردد خارج کند؟
بر اساس آمار مطرحشده در گزارش، از مجموع حدود ۴۱ میلیون وسیله نقلیه موجود در کشور، نزدیک به ۲۲ میلیون دستگاه در گروه وسایل نقلیه فرسوده قرار دارند.
این تعداد بالای خودرو و وسایل نقلیه فرسوده، علاوه بر افزایش آلایندگی، مصرف سوخت قابل توجهی نیز دارد. به همین دلیل، دولت همزمان با سیاستهای مرتبط با مصرف بنزین، برنامههایی را برای سرعت بخشیدن به نوسازی ناوگان و اسقاط خودروهای قدیمی دنبال میکند.
با این حال، در برنامههای فعلی تمرکز بیشتری روی وسایل نقلیه عمومی، موتورسیکلتها و خودروهای تجاری دیده میشود و خودروهای سواری شخصی همچنان با محدودیت بیشتری در زمینه دریافت تسهیلات مواجه هستند.
یکی از مهمترین موانع اسقاط خودروهای شخصی، اختلاف میان ارزش خودروی فرسوده در بازار و مبلغی است که مالک از مسیر اسقاط دریافت میکند.
خودروهای قدیمی اگرچه از نظر استانداردهای مصرف سوخت و آلایندگی در شرایط مناسبی قرار ندارند، اما همچنان در بازار خریدوفروش قیمت قابل توجهی دارند. برای نمونه، خودروهای مدل ۱۳۸۵ در برخی پلتفرمهای معاملاتی از چند صد میلیون تومان تا حتی مبالغ بسیار بالاتر قیمتگذاری شدهاند.
در چنین شرایطی، مالک زمانی حاضر به اسقاط خودرو خواهد شد که مجموع ارزش گواهی اسقاط، قیمت لاشه و مشوقهای جایگزینی بتواند اختلاف قابل توجهی با ارزش بازار خودرو ایجاد نکند.
یکی از اقداماتی که برای جذابتر شدن فرآیند اسقاط مطرح شده، افزایش ارزش گواهی اسقاط خودرو است.
طبق اظهارات مدیر ستاد نوسازی ناوگان و اسقاط خودروهای فرسوده، قیمت گواهی اسقاط خودروی سواری که پیشتر حدود ۳۵ میلیون تومان بود، به ۶۰ میلیون تومان رسیده است.
علاوه بر این، برای لاشه خودرو نیز مبلغی در محدوده ۲۰ تا ۴۰ میلیون تومان پرداخت میشود. بر این اساس، سیاستگذار تلاش دارد ارزش دریافتی مالک را به شرایط بازار نزدیکتر کند.
با این حال، تأکید شده که قیمت گواهی اسقاط ثابت نخواهد ماند و قرار است متناسب با شرایط بازار و قیمت خودروهای فرسوده تنظیم شود.
یکی از نکات مهم در طرح جدید، محدود بودن تسهیلات ۴۰۰ میلیون تومانی نوسازی است.
بر اساس توضیحات ارائهشده، این تسهیلات در شرایط فعلی برای خودروهای شخصی در نظر گرفته نشده و اولویت آن با بخش حملونقل عمومی، موتورسیکلتها، اتوبوسها و برخی خودروهای عمومی برقی و دوگانهسوز است.
دلیل این اولویت نیز میزان تردد بالاتر ناوگان عمومی و سهم قابل توجه آن در آلودگی عنوان شده است.
بنابراین مالکان خودروهای سواری شخصی فعلاً نمیتوانند این تسهیلات را بهعنوان یک مشوق عمومی برای جایگزینی خودروهای خود در نظر بگیرند.
یکی از روشهایی که طی سالهای گذشته برای تشویق مالکان به اسقاط خودرو اجرا شده، معرفی بدون قرعهکشی به خودروسازان است.
در این شیوه، مالک پس از تحویل خودروی فرسوده به مراکز اسقاط، بر اساس گواهی اسقاط خود به خودروساز معرفی میشود و میتواند بدون شرکت در قرعهکشی، خودروی جایگزین را با قیمت کارخانه دریافت کند.
با توجه به فاصله میان قیمت کارخانه و بازار، این روش میتواند برای برخی مالکان جذاب باشد؛ با این حال، هنوز برای خودروهای شخصی الزام قانونی مشخصی برای اختصاص تسهیلات مشابه تسهیلات حملونقل عمومی وجود ندارد.
موضوع دیگری که در برنامه نوسازی مطرح شده، تعیین مهلت پنجساله برای برخی مالکان خودروهای فرسوده است.
بر اساس توضیحات ارائهشده، مالکانی که خودروی فرسوده دارند و در سامانه نوسازی ناوگان حملونقل ثبتنام کنند، میتوانند از این مهلت برای انجام فرآیند جایگزینی استفاده کنند.
هدف از این مهلت، فراهم کردن فرصت بیشتر برای مالکان و جلوگیری از اعمال ناگهانی محدودیتهای تردد عنوان شده است.
همچنین این احتمال مطرح شده که در طول این دوره، با افزایش ارزش گواهی اسقاط یا طراحی تسهیلات جدید، انگیزه اقتصادی بیشتری برای مالکان ایجاد شود.
در کنار مشوقهای مالی، افزایش هزینه تعمیر و نگهداری خودروهای قدیمی نیز میتواند به عاملی برای خروج آنها از چرخه مصرف تبدیل شود.
خودروهای داخلی با افزایش سن با هزینههای بیشتری برای تعمیرات و نگهداری مواجه میشوند. در خودروهای وارداتی قدیمی نیز دسترسی دشوارتر به قطعات یدکی میتواند هزینه مالکیت را افزایش دهد.
به این ترتیب، سیاستگذار امیدوار است در کنار افزایش مشوقهای اسقاط، بالا رفتن هزینه نگهداری خودروهای بسیار قدیمی نیز مالکان را به سمت جایگزینی سوق دهد.
به نظر میرسد موفقیت طرح اسقاط خودروهای فرسوده بیش از هر چیز به میزان جذابیت اقتصادی آن برای مالک وابسته است.
اگر ارزش گواهی اسقاط، مبلغ دریافتی بابت لاشه و مزایای خرید خودروی جایگزین نتواند با ارزش خودروی فرسوده در بازار رقابت کند، احتمالاً بخش قابل توجهی از مالکان همچنان ترجیح میدهند خودرو را بفروشند یا به تردد ادامه دهند.
از سوی دیگر، دولت باید میان هدف کاهش مصرف سوخت و آلودگی هوا با توان مالی مالکان خودروهای قدیمی تعادل ایجاد کند؛ چراکه برای بسیاری از خانوارها، کنار گذاشتن خودروی فعلی بدون فراهم شدن امکان خرید یک خودروی جایگزین، تصمیم اقتصادی سادهای نیست.
در نتیجه، افزایش مشوقهای مالی، اصلاح ارزش گواهی اسقاط و فراهم کردن مسیرهای سادهتر برای جایگزینی خودرو میتواند تعیینکننده باشد؛ بهویژه برای خودروهای سواری که بخش مهمی از ناوگان فرسوده کشور را تشکیل میدهند.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
