به گزارش اطلاع با ما ، رشد چشمگیر کتابهای ژانر وحشت: بازار کتاب کودک و نوجوان در سالهای اخیر با موجی از آثار ترجمهشده بهویژه در ژانر وحشت روبهرو شده است. این تغییر ذائقه که بخشی از آن ناشی از کشف دنیای جدید توسط نوجوانان است، از یک سو توانسته مخاطبان زیادی را جذب کند و از سوی دیگر نگرانیهایی درباره آثار روانی بلندمدت این کتابها بر کودکان ایجاد کرده است. برخی کارشناسان، ترجمه گسترده این آثار و ضعف نظارت را تهدیدی برای فرهنگ بومی و سلامت روانی نوجوانان میدانند.
در سالهای گذشته بازار کتاب کودک و نوجوان در ایران شاهد رشد فزاینده ترجمه آثار خارجی به ویژه در ژانر وحشت بوده است. این تغییر جهتگیری را میتوان از دو منظر مورد بررسی قرار داد: اول، پاسخ به تغییر سلیقه و نیاز مخاطبان نوجوان که در پی هیجان، ماجراجویی و تجربه دنیای ناشناخته هستند؛ و دوم، واکنش ناشران به شرایط اقتصادی و رکود تولید محتوای بومی.
کارشناسان حوزه نشر کودک معتقدند که میل به کشف، جسارت و ماجراجویی بخشی از طبیعت دوران نوجوانی است. در چنین شرایطی، کتابهای ترسناک فرصت مواجهه امن با ترسها را فراهم میکنند و به نوجوانان کمک میکنند به شیوهای کنترلشده با اضطرابها و هیجانات خود روبهرو شوند. از این رو، بسیاری از نوجوانان پس از تحقیق و شناخت، به سراغ چنین آثاری میروند و حتی حاضر به خرید مجموعههایی چند جلدی با قیمت بالاتر نیز هستند.
با این حال، این گرایش با نگرانیهایی نیز همراه است. منتقدان ژانر وحشت در ادبیات کودک بر این باورند که چنین آثاری میتوانند زمینهساز اضطرابهای پنهان و آسیبهای روانی بلندمدت در نوجوانان شوند. از آنجایی که ذهن کودک ظرفیت محدودی برای تحلیل و مدیریت هیجانات شدید دارد، تکرار مواجهه با صحنهها و موضوعات هراسانگیز ممکن است به اختلالات روحی مانند نگرانی مزمن، کابوسهای شبانه و حتی رفتارهای پرخطر منجر شود.
از سوی دیگر، ضعف نظارت نهادهای فرهنگی موجب شده تا بازار ترجمه آثار خارجی بدون پالایش مناسب، به روند مسلط بازار نشر کودک و نوجوان بدل شود. این روند نه تنها موجب ضربه به نویسندگان و تولیدکنندگان محتوای بومی شده بلکه گاهی محتوای وارداتی با فرهنگ و ارزشهای بومی نیز در تضاد قرار میگیرد. کارشناسان هشدار میدهند که بیتوجهی به این مسئله میتواند به بحران هویت فرهنگی در نسل آینده منجر شود.
با این وجود، امیدهایی نیز وجود دارد. طی سالهای اخیر، بخشی از نویسندگان ایرانی توانستهاند در همین ژانر آثاری خلق کنند که با استقبال نوجوانان مواجه شده است. این موضوع نشان میدهد که در صورت توجه به کیفیت داستانپردازی، طراحی جلد و انتخاب سوژههای جذاب، ادبیات بومی توانایی رقابت با آثار ترجمه را دارد و میتواند پاسخگوی ذائقه نوجوانان ایرانی باشد.
در کنار همه این مسائل، نیاز به مداخله نهادهای فرهنگی همچون وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، آموزش و پرورش و سازمان بهزیستی برای تدوین ضوابط دقیق در خصوص محتوای مناسب سنی کودکان و نوجوانان، بیش از هر زمان دیگری احساس میشود. همچنین ضرورت دارد که والدین نیز با دقت و شناخت بیشتر نسبت به انتخاب آثار مطالعه شده برای فرزندان خود اقدام کنند تا توازن میان سرگرمی، آموزش و سلامت روانی حفظ شود.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
