به گزارش اطلاع با ما ، تولید پسماند غذایی تنها به دورریز مواد خوراکی محدود نمیشود و منابعی مانند آب، انرژی، زمین و هزینههای تولید را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. یک کارشناس مدیریت پسماند با اشاره به میزان تولید زباله در ایران و تهران، بر اهمیت تفکیک از مبدأ و ایجاد سازوکارهای مؤثر برای کاهش تولید پسماند تأکید کرده است.
گسترش شهرنشینی، شیوه تأمین و مصرف مواد غذایی را تغییر داده است. امروزه مواد غذایی پس از عبور از زنجیرهای طولانی شامل تولید، فرآوری، بستهبندی، حملونقل و عرضه به دست مصرفکننده میرسند. در هر یک از این مراحل نیز امکان ایجاد ضایعات وجود دارد.
در چنین شرایطی، بخشی از مواد غذایی که میتوانست دوباره وارد چرخه طبیعی شود، همراه با سایر زبالههای شهری دور ریخته میشود. این اتفاق علاوه بر افزایش حجم پسماند، هزینههای بیشتری را برای جمعآوری، انتقال و پردازش به مدیریت شهری تحمیل میکند.
دورریز غذا به معنای از بین رفتن بخشی از منابعی است که برای تولید آن مصرف شده است. آب، انرژی، زمین کشاورزی، نیروی انسانی و هزینههای حملونقل، همگی در نهایت به تولید محصول غذایی منجر میشوند و زمانی که غذا بدون مصرف دور ریخته میشود، بخشی از این منابع نیز عملاً بدون استفاده باقی میماند.
از سوی دیگر، پسماند غذایی در صورت جداسازی صحیح میتواند یک ماده اولیه قابل استفاده باشد. تولید کمپوست و بهرهگیری از مواد آلی برای تولید انرژی از جمله مسیرهایی است که در برخی کشورها مورد استفاده قرار میگیرد.
مشکل اصلی زمانی ایجاد میشود که پسماند تر با پلاستیک، شیشه، فلز و دیگر زبالهها مخلوط شود. در این حالت، ارزش ماده آلی کاهش پیدا میکند و فرآیند پردازش نیز دشوارتر و پرهزینهتر میشود.
«حسین حیدریان»، کارشناس حوزه مدیریت پسماند، در گفتوگو با «پیام ما» میزان تولید پسماند در ایران را حدود ۵۵۰ تا ۶۰۰ گرم برای هر نفر در روز عنوان کرده است. بر اساس توضیحات او، این رقم در تهران به حدود ۶۵۰ تا ۷۰۰ گرم در روز میرسد.
این کارشناس در عین حال تأکید کرده که تفاوت ایران با بسیاری از کشورهای توسعهیافته الزاماً در میزان تولید پسماند نیست، بلکه ترکیب و الگوی تولید زباله نیز اهمیت دارد.
به گفته حیدریان، در کشورهای با درآمد متوسط یا پایین، سهم پسماند تر معمولاً بالاتر است و بخش قابلتوجهی از زباله شهری را مواد آلی و غذایی تشکیل میدهد.
پسماند غذایی زمانی بیشترین ارزش را برای بازیافت مواد آلی دارد که از همان ابتدا از سایر زبالهها جدا شود. در صورت جداسازی مناسب، امکان استفاده از آن برای تولید کمپوست یا بیوگاز فراهم میشود.
اما مخلوطشدن مواد غذایی با سایر پسماندها میتواند کیفیت محصول نهایی را کاهش دهد. حیدریان نیز با اشاره به همین موضوع گفته است که وجود ناخالصی در پسماند تر، استفاده مناسب از کمپوست حاصل را دشوار میکند.
به این ترتیب، یک ماده قابل بازگشت به چرخه طبیعت، در صورت مدیریت نادرست، به زبالهای تبدیل میشود که نیازمند جمعآوری، حمل و پردازش است.
یکی از مسائل مطرحشده در این حوزه، نحوه توزیع هزینه مدیریت پسماند است. حیدریان معتقد است در برخی کشورها میزان پسماند تولیدشده میتواند مبنای دریافت عوارض قرار گیرد؛ یعنی فرد یا واحدی که زباله بیشتری تولید میکند، هزینه بیشتری نیز برای مدیریت آن پرداخت میکند.
در چنین مدلی، پرداخت هزینه میتواند بهعنوان یک مشوق اقتصادی برای کاهش تولید زباله عمل کند. اما در شرایطی که هزینه واقعی تولید پسماند مستقیماً به تولیدکننده آن منتقل نشود، انگیزه اقتصادی برای کاهش حجم زباله نیز ممکن است محدودتر باشد.
کاهش پسماند غذایی تنها به رفتار مصرفکننده در خانه محدود نمیشود. کیفیت تولید، نحوه بستهبندی، اندازه محصولات، شیوه عرضه و مدیریت مواد غذایی در فروشگاهها و مراکز تهیه غذا نیز میتواند بر میزان دورریز تأثیر بگذارد.
خرید متناسب با نیاز، نگهداری صحیح مواد غذایی و جداسازی پسماند تر از زباله خشک از جمله اقداماتی است که در سطح خانوار قابل انجام است. در طرف دیگر، تولیدکنندگان و عرضهکنندگان نیز میتوانند با مدیریت بهتر زنجیره تأمین و کاهش ضایعات، از تولید بخشی از پسماند جلوگیری کنند.
اگر پسماند غذایی از ابتدا بهدرستی تفکیک شود، دیگر صرفاً یک هزینه برای مدیریت شهری نخواهد بود و میتواند بهعنوان یک منبع قابل استفاده در نظر گرفته شود.
تولید کمپوست، بازیابی مواد آلی و استفاده از ظرفیت پسماند غذایی برای تولید انرژی، بخشی از راهکارهایی است که میتواند میزان دفن زباله را کاهش دهد.
با این حال، رسیدن به چنین شرایطی نیازمند همکاری همزمان شهروندان، شهرداریها، تولیدکنندگان مواد غذایی و سایر بخشهای زنجیره مصرف است؛ زیرا مدیریت پسماند تنها با جمعآوری زباله پایان نمییابد و بخش مهمتر، جلوگیری از تولید بیرویه و بازگرداندن مواد قابل استفاده به چرخه مصرف و طبیعت است.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
