جشنواره‌ای که تعطیل نمی‌شود؛ چرا فجر حتی در جنگ و بحران ایستاد؟

به گزارش اطلاع با ما ، در حالی که بسیاری از جشنواره‌های معتبر جهانی در بزنگاه‌های تاریخی مانند جنگ، اعتراضات اجتماعی و همه‌گیری کرونا تعطیل شده‌اند، جشنواره فیلم فجر مسیر متفاوتی را طی کرده است. این رویداد فرهنگی از دل بحران متولد شد و در چهار دهه گذشته، حتی در سخت‌ترین شرایط نیز متوقف نشد. نگاهی تطبیقی به تجربه فجر در برابر جشنواره‌هایی چون کن و ونیز، راز این تداوم را آشکار می‌کند.

وقتی فرهنگ قربانی بحران نمی‌شود

در اغلب جوامع، اولین حوزه‌ای که با بروز جنگ، ناآرامی یا بیماری‌های فراگیر به محاق می‌رود، فرهنگ و هنر است. تعطیلی سالن‌ها، توقف رویدادها و تعلیق جشنواره‌ها معمولاً به‌عنوان تصمیمی بدیهی پذیرفته می‌شود. اما جشنواره فیلم فجر از همان ابتدا خلاف این قاعده نانوشته حرکت کرده است؛ رویدادی که نه‌تنها در آرامش شکل نگرفت، بلکه در متن بحران قد کشید.

فجر؛ متولد روزهای سخت

جشنواره فیلم فجر پس از پیروزی انقلاب اسلامی و در سال‌هایی پا گرفت که کشور درگیر جنگ تحمیلی بود. برخلاف تصور رایج که فرهنگ را امری لوکس در زمان ثبات می‌داند، بنیان‌گذاران فجر آن را ابزار هویت‌سازی و روایت‌گری دانستند. همین نگاه باعث شد این جشنواره از ابتدا تعطیلی‌ناپذیر تعریف شود، نه وابسته به شرایط ایده‌آل.

آن‌سوی جهان؛ وقتی کن و ونیز متوقف شدند

در اروپا، با آغاز جنگ جهانی دوم، جشنواره‌های کن و ونیز عملاً تعطیل شدند. حتی پس از جنگ نیز برخی دوره‌ها از تاریخ رسمی آن‌ها حذف شد. اعتراضات اجتماعی سال ۱۹۶۸ فرانسه و پاندمی کرونا نیز نشان داد که این جشنواره‌ها در برابر بحران‌ها، گزینه توقف را انتخاب می‌کنند. فرهنگ، در اولویت دوم قرار گرفت.

جنگ آن‌ها، روایت ما

تفاوت اصلی دقیقاً همین‌جاست؛ جشنواره فیلم فجر نه در حاشیه، بلکه در متن جنگ، اعتراض و بحران ادامه یافت. دهه شصت، که بسیاری آن را دوران طلایی فجر می‌دانند، محصول همین نگاه است. نسلی از فیلمسازان شاخص سینمای ایران در همان سال‌ها رشد کردند؛ زمانی که بسیاری از جشنواره‌های جهانی یا تعطیل بودند یا از معنا تهی شده بودند.

کرونا هم فجر را متوقف نکرد

همه‌گیری کرونا بسیاری از رویدادهای فرهنگی جهان را زمین‌گیر کرد. کن، آوینیون و گلاستنبری تعطیل شدند، اما جشنواره فیلم فجر در سال‌های ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰ با تغییرات اجرایی، اما بدون وقفه برگزار شد. این استمرار، فجر را به استثنایی قابل تأمل در تاریخ جشنواره‌های سینمایی تبدیل کرد.

تداوم به‌جای تعلیق

فجر نه ادعای بی‌نقص بودن دارد و نه مصون از نقد است، اما یک ویژگی غیرقابل انکار دارد: «تعطیل نمی‌شود». همین ویژگی، آن را از بسیاری از رویدادهای هم‌تراز جهانی متمایز کرده و به نمادی از نگاه متفاوت به فرهنگ در شرایط بحرانی بدل ساخته است.

این گزارش بر پایه بررسی‌های تحریریه اطلاع باما و مرور داده‌های منتشرشده در رسانه‌های کشور تنظیم شده است.

کانال اطلاع باما در تلگرام