به گزارش اطلاع با ما، بیکاری تحصیلکردگان – بازار کار ایران در سالهای اخیر با پدیدهای روبهرو شده که دیگر نمیتوان آن را مقطعی یا گذرا دانست؛ رشد جمعیت تحصیلکرده بدون ایجاد فرصتهای شغلی پایدار. نتیجه این روند، افزایش سهم فارغالتحصیلان دانشگاهی در میان بیکاران کشور و شکلگیری نوعی ناهمخوانی آشکار میان آموزش عالی و نیازهای واقعی اقتصاد است.
تحصیلکردگان؛ نیمی از بیکاران کشور
بر اساس دادههای رسمی مرکز آمار ایران، تعداد بیکاران کشور حدود دو میلیون نفر برآورد میشود که نزدیک به ۸۰۰ هزار نفر از آنها دارای تحصیلات دانشگاهی هستند. به بیان دیگر، تقریباً از هر دو بیکار در کشور، یک نفر فارغالتحصیل دانشگاهی است؛ آماری که زنگ خطر جدی برای سیاستگذاران بازار کار به شمار میرود.
نگاهی دقیقتر به ترکیب بیکاران نشان میدهد زنان تحصیلکرده بیش از سایر گروهها با دشواری ورود به بازار کار مواجهاند. از میان حدود ۶۸۱ هزار زن بیکار، نزدیک به ۴۳۰ هزار نفر دارای تحصیلات عالی هستند؛ رقمی که به معنای سهم حدود ۷۰ درصدی زنان دانشگاهدیده از کل بیکاران زن است و عمق چالش اشتغال زنان را نشان میدهد.
در واکنش به این وضعیت، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی طرحهایی مانند کارورزی، مشوق بیمه کارفرمایی و یارانه دستمزد را به اجرا گذاشته است. هدف این برنامهها، کاهش ریسک استخدام برای کارفرمایان و فراهمکردن مسیر ورود فارغالتحصیلان به بازار کار عنوان میشود.
به گفته مسئولان این حوزه، برای طرح کارورزی در سال جاری ۵ هزار سهمیه در نظر گرفته شده که در استانها توزیع شده است. پیشبینی میشود بخشی از شرکتکنندگان، با استفاده از مشوقهای بیمهای، جذب واحدهای اقتصادی شوند. در قالب این برنامه، دولت به مدت یک سال ۲۰ درصد از سهم بیمه کارفرما را پرداخت میکند و کل دوره حمایتی شامل سه ماه کارورزی و دوازده ماه اشتغال است.
کارشناسان بازار کار معتقدند تداوم بیکاری فارغالتحصیلان، حاصل مجموعهای از عوامل ساختاری است. عدم تناسب رشتههای دانشگاهی با نیاز بخش تولید و خدمات، ضعف مهارتهای عملی و مهارتهای نرم، رکود صنایع کوچک و متوسط و غلبه نگاه استخداممحور بر مسیرهای نوین اشتغال از جمله دلایل اصلی این وضعیت عنوان میشود.
در مورد زنان تحصیلکرده، موانع دیگری نیز به این عوامل افزوده میشود. کمبود زیرساختهای حمایتی مانند مهدکودک، محدودیت فرصتهای شغلی انعطافپذیر و برخی موانع فرهنگی، نرخ مشارکت اقتصادی زنان را پایین نگه داشته است. بسیاری از تحلیلگران، توسعه اشتغال خانگی، کارآفرینی دیجیتال و کسبوکارهای کوچک را از گزینههای قابل اتکا برای بهبود این وضعیت میدانند.
بازار کار ایران در مسیر حرکت به سوی اقتصاد دانشبنیان، همچنان با چالش جدی بیکاری تحصیلکردگان مواجه است. هرچند طرحهای حمایتی میتوانند در کوتاهمدت بخشی از فشار را کاهش دهند، اما حل این مسئله بدون اصلاح پیوند میان دانشگاه، صنعت و سیاستهای اشتغال ممکن نخواهد بود. در غیر این صورت، شکاف میان تحصیلات و اشتغال میتواند به افزایش نابرابری و تشدید مهاجرت نیروی انسانی بینجامد.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
