به گزارش اطلاع با ما انتخابات پارلمانی اردن- یک موضوع مرتبط با جنگ غزه که در میانه افزایش تنشهای منطقه در دو هفته اخیر کمتر به آن توجه شد برگزاری انتخابات بیستمین دوره مجلس نمایندگان اردن در روز ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۴ و نتایج غیرمنتظره آن بود.
به رغم تبلیغات دولت اردن و برنامههای این کشور برای نوسازی سیاسی در قالب «کمیته سلطنتی نوسازی ساختار سیاسی»، بر طبق آمار منتشر شده نسبت مشارکت (۳۲ درصد) در این کشور نسبت به انتخابات پیشین تنها ۲.۳۵ درصد افزایش داشت. علاوه بر این، مشارکت در انتخابات اخیر، تا حد زیادی متأثر از شکاف اجتماعی اصلی اردن یعنی شکاف فلسطینی تبار-اردنی تبار بوده است به گونهای که درصد مشارکت در مناطق دارای پیشینه قبایلی شرق اردنی بالاتر از مناطقی بود که فلسطینی تبارها دارای اکثریت بودند. با این وجود، مهم ترین برونداد این انتخابات، پیروزی نسبی اسلامگرایان اخوانی در قالب جبهه عمل اسلامی اردن بود. این حزب توانست ۳۱ کرسی از ۱۳۸ کرسی پارلمان این کشور را به دست آورد که نسبت به دوره قبل، بیست و یک کرسی بیشتر به دست آورده است. از این ۳۱ کرسی ۱۷ کرسی در سطح ملی و ۱۴ کرسی از حوزههای محلی بوده است.
دو سال پیش اصلاحیههای جدیدی برای قانون انتخابات پارلمان اردن (مصوب ۲۰۱۶) تصویب شد که مطابق آن برای اولین بار لیستهای حزبی به رسمیت شناخته شد و با تقسیم کرسیها به دو دسته ملی و محلی ۴۱ کرسی برای احزاب در سطح ملی و ۹۷ کرسی برای حوزههای محلی و قبایل (۱۸ حوزه) در نظر گرفته شد که البته احزاب برای حوزههای محلی نیز میتوانند نامزد معرفی کنند اما در حوزههای دارای ۳ نماینده یا بیشتر برندگان باید از ۳ حزب یا لیست متفاوت باشند؛ به عبارتی یک حزب نمیتواند همه کرسیهای حوزه را به خود اختصاص دهد. همچنین مقرر شده است در انتخابات بعدی ۵۰ درصد و انتخابات بعد از آن ۶۵ درصد کرسیها به احزاب ملی اختصاص یابد. در واقع حکومت اردن در پی تجربه موفق کنترل اسلامگراها بعد از حزب شدن آنها به دنبال کنترل بیشتر قبایل که تمایل به چپ سنتی دارند با تغییر ساختار قبایلی به ساختار حزبی و از سوی دیگر کنترل بهتر احزاب با شکلدهی به یک نظام تعدد حزبی و تعیین شرایط برای احزاب مقبول بوده است.
ساختار سیاسی اردن را میتوان نوعی پادشاهی شبه مطلقه دانست که در آن پادشاه عمده اختیارات سیاسی، امنیتی، تنفیذی و حتی تقنینی را در اختیار دارد. با این وجود، پارلمان این کشور در برخی از حوزهها دارای اختیارات قابلملاحظهای است. طی سالهای اخیر، ساختار سیاسی و امنیتی اردن با استفاده از ابزارهای مختلف امنیتی و سیاسی تلاش مینمود تا کنترل پارلمان را در اختیار داشته باشد و از نفوذ احزاب مخالف به ویژه اسلامگرایان بکاهد. در حال حاضر نیز اسلامگرایان به رغم پیروزی نسبی نتوانستهاند حضور قابل ملاحظهای را در پارلمان به دست آوردند. در حال حاضر دو حزب اصلی نزدیک به دربار یعنی حزب میثاق ملی و حزب اراده روی هم رفته ۴۰ کرسی در اختیار دارند و به نظر میرسد به همراه احزاب درباری کوچکتر، جناح نزدیک به حاکمیت تا ۵۰ کرسی را به دست آورده است. بنابراین مهمترین رقابت در پارلمان آینده میان اسلامگرایان و حاکمیت رقابت بر سر جذب نمایندگان و احزاب مستقل است.
به نظر میرسد حاکمیت اردن به دلیل برخورداری از امکانات و ظرفیتهای بالاتر توفیق بیشتری در این زمینه داشته باشد. اما از جانب دیگر، جبهه عمل اسلامی نیز به دلیل تغییرات عمده در بازنمایی خود در عرصه عمومی (مانند استفاده از چهره های شرق اردنی، فرستادن یک مسیحی به عنوان نماینده حزب در مجلس، پیروزی ۸ زن از سوی حزب در انتخابات) نیز رقیب سرسختی در زمینه جذب مستقلین خواهد بود. به هر حال، به نظر می رسد پارلمان اردن در دوره آینده شاهد بحث ها و مجادلات مهم میان اسلامگرایان و مخالفان آن ها در عرصه عمومی و در صحن پارلمان باشد.
پیروزی نسبی اسلامگرایان در انتخابات اخیر اردن را می توان تا حد زیادی متأثر از نارضایتی عمومی مردم اردن از نقش این کشور در حمایت از رژیم صهیونیستی در جنگ غزه دانست. در این انتخابات حزب عمل اسلامی تلاش کرد تا با برانگیختن احساسات مردم اردن و اعلام حمایت از مقاومت و مردم غزه، مردم را پای صندوق های رأی بسیج نماید. از جانب دیگر، به نظر می رسد نظام سیاسی اردن نیز در بحبوحه فشارهای همه جانبه داخلی و خارجی در میانه جنگ غزه، حضور اسلامگرایان و افزایش سهم سیاسی آنان را نوعی سوپاپ اطمینان و مسیری برای تخلیه خشم عمومی میداند. از این رو میتوان گفت نظام اردن تا حدی از نتایج به دست آمده رضایت دارد به ویژه اینکه به دلیل در اکثریت بودن مستقلین و احزاب طرفدار دربار، امکان مدیریت اسلامگرایان در پارلمان فراهم است.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
