به گزارش اطلاع با ما، خاکهای ایران – فرسایش خاک در ایران به معضلی فراگیر تبدیل شده و همچون بحران آب، آینده زیستمحیطی کشور را تهدید میکند. کارشناسان معتقدند که بخش بزرگی از این فرسایش ناشی از برداشت بیوقفه از زمین، کشتهای مداوم بدون تقویت مواد آلی و مدیریت غیراصولی منابع خاک در چند دهه اخیر است. پیامد این روند طولانی، کاهش شدید حاصلخیزی، شوری خاک و از بین رفتن توان تولیدی بسیاری از اراضی کشور است.
در همایش روز جهانی خاک، معاون آموزش و مشارکت مردمی سازمان حفاظت محیطزیست اعلام کرد که ۸۲.۵ درصد خاکهای کشور کمتر از یک درصد ماده آلی دارند؛ عددی که نشان میدهد خاک ایران در وضعیت نگرانکنندهای قرار گرفته است. او تأکید کرد که احیای برخی مناطق مانند زاگرس به هزینههایی سنگین نیاز دارد و بازگرداندن حاصلخیزی این اراضی میتواند معادل ۵۰ درصد درآمدهای نفتی کشور هزینه داشته باشد.
دههها کشت و زرع مداوم بدون تقویت خاک، باعث شده بخش قابلتوجهی از اراضی کشور دچار فقر شدید مواد آلی شوند. معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی نیز اعلام کرده که ۵۵ درصد خاکهای کشاورزی کمتر از یک درصد ماده آلی دارند؛ موضوعی که مستقیماً بر کیفیت محصولات، پایداری کشاورزی و امنیت غذایی اثر میگذارد.
در کنار فعالیتهای انسانی، آتشسوزیهای مکرر نیز بخش مهمی از خاکهای حاصلخیز را از بین میبرد. در بسیاری از گزارشها تمرکز اصلی بر تعداد درختان سوخته است، اما بخش قابلتوجهی از خاکهای آلی نیز در آتشسوزیها تخریب میشود. به گفته کارشناسان، در جنگلهای هیرکانی خاکهایی از بین رفته که طی هزاران سال تشکیل شده و ارزش اکولوژیک بسیار بالایی داشتهاند.
تحقیقات وزارت جهاد کشاورزی نشان میدهد ۷۰ درصد فرسایش سالانه خاک مربوط به فرسایش آبی است. بارشهای سنگین و وقوع سیلابها، لایههای غنی خاک را از سطوح شیبدار جدا کرده و به سمت سدها یا رودخانهها میبرند. این روند علاوه بر از بین بردن منابع خاک، ظرفیت سدها را نیز کاهش میدهد و خسارتهای دوگانه ایجاد میکند.
کارشناسان معتقدند مدیریت جامع حوزههای آبخیز و اجرای پروژههای آبخیزداری تنها راه جلوگیری از تشدید بحران فرسایش خاک است. مطالعات گستردهای در این زمینه انجام شده و پروژههایی تعریف شده، اما اجرای آنها نیازمند تخصیص منابع پایدار است. به گفته مسئولان، کارهای زیرساختی حوزه خاک و آبخیزداری هزینهبر هستند و بدون تأمین بودجه کافی نمیتوان انتظار کاهش فرسایش را داشت.
بهگفته متخصصان، خاک آلی و غنی طی میلیونها سال شکل میگیرد و تخریب آن در مدت کوتاه، خسارتی جبرانناپذیر محسوب میشود. بر همین اساس، اجرای دقیق قانون حفاظت از خاک و توجه جدی به مدیریت پایدار اراضی باید در اولویت دستگاههای متولی قرار گیرد.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
