به گ زارش اطلاع با ما، دلار آزاد و حواله – بیش از شش ماه از حذف ارز ترجیحی ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی میگذرد، اما بازار ارز ایران همچنان با فاصله معنادار میان نرخ دلار آزاد و حواله روبهرو است. آخرین تحولات نشان میدهد نرخ دلار آزاد در روزهای اخیر در محدوده ۱۹۲ تا ۱۹۴ هزار تومان نوسان کرده، در حالی که قیمت حواله دلار در مرکز مبادله به حدود ۱۵۲ تا ۱۵۳ هزار تومان رسیده است. بر این اساس، شکاف میان دو نرخ به حدود ۲۶ تا ۲۷ درصد افزایش یافته است.
بررسی روند اختلاف نرخ دلار آزاد و حواله از ابتدای سال ۱۴۰۴ نشان میدهد که این فاصله در مقاطع مختلف نوسان شدیدی داشته است. بر اساس آمارهای ثبتشده، کمترین اختلاف در این دوره حدود ۳ درصد، بیشترین آن ۸۲ درصد و میانگین شکاف دو نرخ ۳۳ درصد بوده است.
شکاف ۲۶ درصدی کنونی، اگرچه پایینتر از میانگین دوره مورد بررسی است، اما همچنان یکی از متغیرهای اثرگذار بر تصمیمات تجاری، واردات و سیاستهای ارزی به شمار میرود. این فاصله اسمی حدود ۴۰ هزار تومانی میان دو نرخ، نشان میدهد که با وجود تلاشهای سیاستگذار برای تکنرخی کردن ارز، بازار همچنان با یک دوگانگی ساختاری مواجه است.
در زمان وجود ارز ۲۸۵۰۰ تومانی برای واردات کالاهای اساسی، کارشناسان هشدار میدادند که تداوم شکاف میان نرخ دلار آزاد و حواله، انگیزه بهرهگیری از ارز ترجیحی در واردات را حفظ کرده و میتواند بر رفتار فعالان تجاری و روند ثبت سفارش اثرگذار باشد.
حالا پس از شش ماه از حذف این ارز، همچنان فاصله میان ارز حواله و ارز بازار آزاد وجود دارد. تحلیلگران معتقدند عواملی مانند تفاوت در ماهیت این دو نرخ (ارز حواله برای واردات کالا و ارز آزاد برای معاملات نقدی و سایر مصارف)، عدم شفافیت کامل در تخصیص ارز، تقاضای بالای بازار آزاد و نبود سازوکار کارآمد برای یکسانسازی نرخها، از دلایل اصلی تداوم این شکاف هستند.
جدول خلاصه نرخها و شکاف ارزی عنوان نرخ (تومان) توضیحات دلار آزاد ۱۹۲,۰۰۰ – ۱۹۴,۰۰۰ نرخ بازار آزاد (نقدی) دلار حواله (توافقی) ۱۵۲,۰۰۰ – ۱۵۳,۰۰۰ نرخ مرکز مبادله برای واردات شکاف اسمی حدود ۴۰,۰۰۰ تومان اختلاف ریالی دو نرخ
افزایش هزینه واردات: فعالان اقتصادی برای تأمین ارز مورد نیاز خود، ناچار به مراجعه به بازار آزاد با نرخ بالاتر هستند که هزینه تمامشده کالاهای وارداتی را افزایش میدهد.
انتظارات تورمی: وجود دو نرخ ارز، انتظارات تورمی را در بازار تقویت کرده و فعالان اقتصادی را به سمت رفتارهای سفتهبازانه سوق میدهد.
کاهش شفافیت: دوگانگی نرخها، شفافیت اقتصادی را کاهش داده و زمینه را برای رانت و فساد فراهم میآورد.
با این حال، کاهش این فاصله نسبت به میانگین تاریخی (۳۳ درصد) را میتوان نشانهای از تعدیل نسبی انتظارات و نزدیکتر شدن نرخهای بازار و حواله دانست.
کارشناسان معتقدند کاهش پایدار شکاف ارزی نیازمند اقدامات ساختاری از جمله افزایش عرضه ارز در مرکز مبادله، کنترل مؤثرتر بر بازار آزاد، شفافسازی فرآیند تخصیص ارز و تقویت اعتماد عمومی به سیاستهای ارزی است. تا زمانی که این اقدامات بهطور جدی دنبال نشود، فاصله میان نرخ آزاد و حواله، هرچند ممکن است نوسان کند، اما بهطور کامل از بین نخواهد رفت.
شکاف ۲۶ درصدی دلار آزاد و حواله، نشاندهنده تداوم دوگانگی در بازار ارز ایران، شش ماه پس از حذف ارز ترجیحی است. این فاصله که از میانگین ۳۳ درصدی دوره ۱۴۰۴ کمتر است، همچنان بر تصمیمات تجاری، هزینههای واردات و انتظارات تورمی اثر میگذارد. کاهش این شکاف نیازمند عزم جدی سیاستگذار برای اجرای اصلاحات ساختاری و افزایش شفافیت در بازار ارز است.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
