به گزارش اطلاع با ما، تورم – در چنین اقتصادی، صبر کردن دیگر به معنای خرید ارزانتر نیست. گاهی هر ماه یا حتی هر روزی که خرید به تعویق میافتد، بخشی از قدرت خرید خانوار از بین میرود. همینجا خرید قسطی معنای تازهای پیدا میکند. خانوار به جای اینکه ماهها برای رسیدن به قیمت کالا صبر کند، کالا را امروز میخرد و هزینه آن را به ماههای آینده منتقل میکند؛ حتی اگر برای این فاصله زمانی سود بپردازد.
فاصله میان درآمد و قیمت کالاها باعث شده که خرید قسطی با نرخهای متنوع به یکی از گزینههای اصلی مشتریان تبدیل شود. مادامی که یک گوشی میانرده به ۱۰۰ میلیون تومان میرسد، هر گرم طلای ۱۸ عیار حدود ۲۴ میلیون تومان قیمت دارد، خودرو از سبد خرید بسیاری از خانوارها خارج شده و قیمت یک یخچال ایرانی از ۲۰۰ میلیون تومان عبور کرده، پرداخت کامل هزینهها برای طبقه متوسط دشوار میشود.
برنج، گوشت، روغن و دیگر اقلام ضروری سفره نیز از این فشار در امان نماندند. در این شرایط، قسطیخریدن دیگر به خرید کالاهای لوکس محدود نمیشود. خانوارها برای تأمین نیازهای روزمره هم ناچارند هزینه خرید را به ماههای آینده منتقل کنند. اما سؤال اصلی این است: چه میزان سود به خرید اقساطی تعلق میگیرد و آیا خرید قسطی بهصرفهتر از صبر کردن برای خرید نقدی است؟
نکته مهم در بررسی خرید قسطی این است که محاسبه نرخ سود موثر نباید تنها بر مبنای مقایسه عددی قیمت نقدی و قسطی در یک لحظه انجام شود. این مقایسه بهویژه برای کالاهایی که قیمت آنها با سرعت تغییر میکند، میتواند تصویر دقیقی از هزینه واقعی خرید ارائه ندهد.
تلفن همراه نمونه روشنی از این وضعیت است. در بازاری که قیمت برخی مدلها در فاصله کوتاه تغییر میکند، خرید قسطی میتواند به خریدار امکان دهد کالا را امروز با قیمت مشخص در اختیار بگیرد و هزینه آن را در ماههای بعد پرداخت کند.
گزارشهای میدانی از گفتوگو با فروشندگان بازار بزرگ تهران نشان میدهد که بخشی از مشتریان دیگر توان پرداخت نقدی کالا را ندارند و به همین دلیل از فروشنده تقاضای خرید قسطی میکنند. در چنین شرایطی، فروشنده با دو انتخاب روبهرو است:
بررسیهای میدانی نشان میدهد در برخی موارد، حاشیه سود فروشنده در این معاملات حتی پاسخگوی هزینه و ریسک فروش مدتدار نیست. برخی فروشندگان نیز از زیان در فروش قسطی موبایل طی ماههای اخیر خبر دادهاند. جدول مقایسه نرخ سود موثر خرید قسطی با تورم کالا / روش خرید قیمت نقدی (تومان) قیمت قسطی (تومان) نرخ سود موثر سالانه اختلاف با تورم (۸۹٪) خودرو ساینا ۱,۴۰۰,۰۰۰,۰۰۰ ۲,۴۶۴,۰۰۰,۰۰۰ ۷۱٪ ۱۸ واحد پایینتر مدل BNPL (۴ قسط) قیمت پایه ثابت قیمت پایه ثابت ۳۲٪ ۵۷ واحد پایینتر ربعسکه ۶۳,۰۰۰,۰۰۰ ۶۷,۰۰۰,۰۰۰ ۴۵٪ ۴۴ واحد پایینتر طلای زینتی ۶۹,۲۴۸,۰۰۰ ۷۸,۵۰۰,۰۰۰ ۹۵٪ ۶ واحد بالاتر لوازم برقی ۶۰,۰۰۰,۰۰۰ ۷۵,۰۰۰,۰۰۰ ۹۵٪ ۶ واحد بالاتر تلفن همراه (POCO) ۳۸,۰۰۰,۰۰۰ ۴۷,۰۰۰,۰۰۰ ۲۰۵٪ ۱۱۶ واحد بالاتر
اگر کاربری بخواهد یک دستگاه خودروی ساینا به مبلغ ۱ میلیارد و ۴۰۰ میلیون تومان را به صورت قسطی خریداری کند، ابتدا باید حدود ۸۸۰ میلیون تومان آن را بهعنوان پیشپرداخت بپردازد. سپس مابقی هزینه را به صورت قسطی طی ۴۸ ماه بازپرداخت کند. در نتیجه قیمت تمامشده خودرو به ۲ میلیارد و ۴۶۴ میلیون تومان خواهد رسید.
در وهله اول شاید این رقم برای بسیاری از کاربران رقم بالایی محسوب شود، اما ناگفته نماند که نرخ سود موثر آن از تورم پایینتر خواهد بود. چراکه نرخ سود موثر خرید خودرو در این روش ۷۱ درصد محاسبه شده که در مقایسه با تورم ۸۹ درصدی مردادماه، همچنان ۱۸ واحد درصد تفاوت دارد. بنابراین خرید قسطی در این شرایط یک گزینه برنده برای خریدار محسوب میشود.
در مدل BNPL (خرید ۴ قسطه)، قیمت پایه کالا تغییر نمیکند و خریدار یکچهارم مبلغ را در ابتدا میپردازد. باقی مبلغ طی چهار ماه تسویه میشود. نرخ سود موثر سالانه این مدل ۳۲ درصد است که ۵۷ واحد درصد پایینتر از تورم قرار دارد. در چنین معاملهای، خریدار کالا را امروز در اختیار میگیرد و پرداخت آن را به ماههای آینده موکول میکند؛ بدون آنکه قیمت پایه کالا افزایش پیدا کند.
هشدار مهم: برخی از پلتفرمهای خرید ۴ قسطه در ابتدا قیمت خریدهای کاربر را مطابق با آنچه در سایت ذکر شده محاسبه کرده و یکچهارم آن را بهعنوان پیشپرداخت دریافت میکنند و کاربر با این تصور که هیچ کارمزد و سودی به خرید ۴ قسطه تعلق نمیگیرد به خرید خود ادامه میدهد. اما آمارها نشان میدهد که هنگام بازپرداخت ۳ قسط باقیمانده، مبلغی بهعنوان کارمزد به اقساط اضافه شده و کاربر باید این مبلغ را همراه با قسط خود بپردازد. البته این موضوع در برخی از پلتفرمهای ۴ قسطه مشاهده شده و برخی دیگر مانند گذشته بدون مبلغ اضافهتری کالا و خدمات عرضه میکنند.
ربعسکه نیز نمونه دیگری از همین معادله است. قیمت نقدی ربعسکه طرح جدید در بازار حضوری حدود ۶۳ میلیون تومان گزارش شده اما قیمت قسطی آن با وامهای لندتکها به ۶۷ میلیون تومان میرسد. در این معامله پیشپرداختی وجود ندارد و بازپرداخت طی ۲۴ ماه انجام میشود. نرخ سود موثر سالانه به ۴۵ درصد میرسد و فاصله آن با تورم ۴۴ واحد درصد است. بنابراین، اختلاف ۴ میلیون تومانی میان قیمت نقد و قسطی بهتنهایی نمیتواند هزینه واقعی این معامله را توضیح دهد. زمان پرداخت هم بخشی از ارزش معامله است.
از سوی دیگر شواهد نشان میدهد که خرید قسطی طلا از پلتفرمها به کف بازار رسیده است. بهعنوان مثال طلای زینتی با قیمت نقدی ۶۹ میلیون و ۲۴۸ هزار تومان، در خرید قسطی ۷۸ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان قیمت دارد. خریدار برای خرید قسطی این کالا ابتدا باید ۳۲ میلیون تومان بپردازد و باقی مبلغ را طی پنج ماه تسویه کند. طبق محاسبات انجامشده نرخ سود موثر سالانه این معامله ۹۵ درصد است که ۶ واحد درصد بالاتر از تورم قرار دارد.
لوازم برقی نیز در همین محدوده قرار میگیرد. کالایی با قیمت نقدی ۶۰ میلیون تومان در مدل قسطی ۷۵ میلیون تومان عرضه شده و بازپرداخت آن پنج ماهه است. نرخ سود موثر سالانه به ۹۵ درصد میرسد. این نرخ ۶ واحد درصد بالاتر از تورم قرار دارد.
خرید قسطی تلفن همراه داستان متفاوتتری دارد. بهعنوان مثال قیمت نقدی یک تلفن همراه (POCO) ۳۸ میلیون تومان در بازار گزارش شد اما فروشنده این کالا را به صورت قسطی ۴۷ میلیون تومان به فروش میرساند. خریدار باید نیمی از قیمت قسطی را در ابتدا و مابقی آن را نیز ۵ ماهه پرداخت کند. نرخ سود موثر سالانه این معامله ۲۰۵ درصد محاسبه شده و ۱۱۶ واحد درصد بالاتر از تورم قرار دارد.
با این حال، عدد ۲۰۵ درصد بهتنهایی داستان بازار موبایل را تمام نمیکند. در بازاری که قیمت کالا میتواند در فاصله کوتاه تغییر کند، خریدار با خرید امروز فقط یک کالا نمیخرد؛ قیمت امروز را برای خود تثبیت میکند. اگر قرار باشد خرید چند ماه عقب بیفتد، مقایسه واقعی دیگر میان قیمت نقدی امروز و مجموع اقساط نیست. باید دید همان کالا در زمان خرید بعدی چه قیمتی خواهد داشت.
بخش زیادی از نرخهای سود بالا نیز از تورم انتظاری تأثیر میگیرد. وقتی انتظار افزایش قیمت کالا و هزینه تأمین مالی در ماههای آینده وجود دارد، این انتظار در نرخ سود خریدهای مدتدار هم منعکس میشود. بنابراین، نرخ سود هر بازار را باید در کنار شرایط تورمی و مسیر قیمت همان بازار دید.
یک معامله ممکن است نرخ سود بالاتری داشته باشد، اما در بازاری که قیمت کالا با سرعت بیشتری رشد میکند، خرید امروز میتواند بخشی از ریسک افزایش قیمت آینده را از دوش خریدار بردارد. در مقابل، نرخ سود پایینتر از تورم، فاصله میان امروز و فردا را با هزینه کمتری طی میکند.
اقتصاددانان افزایش خرید قسطی در شرایط تورمی را ناشی از افزایش هزینه تعویق خرید میدانند. وقتی قیمت کالاها سریعتر از توان پسانداز خانوار افزایش مییابد، خرید امروز و انتقال پرداخت به آینده میتواند از کاهش بیشتر قدرت خرید جلوگیری کند. از سوی دیگر، تورم ارزش واقعی اقساط ثابت را در طول زمان کاهش میدهد؛ بهویژه اگر نرخ رشد قیمت کالا از نرخ موثر تأمین مالی بیشتر باشد. جدول خلاصه: چه زمانی خرید قسطی بهصرفه است؟ شرایط نتیجه نرخ سود موثر < تورم خرید قسطی بهصرفه است نرخ سود موثر = تورم خرید قسطی و نقدی تفاوت چندانی ندارد نرخ سود موثر > تورم خرید نقدی (در صورت امکان) بهتر است قیمت کالا بهسرعت در حال افزایش خرید قسطی امروز، ریسک افزایش قیمت را کاهش میدهد
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
