به گزارش اطلاع با ما ، داروی گرانبا وجود رشد چشمگیر سود شرکتهای دارویی زیرمجموعه تأمین اجتماعی، بازنشستگان با گرانی دارو، کمبود دارو و کاهش کیفیت آن مواجهاند. سیاستهای ارزی، وابستگی به واردات، و کندی در اصلاح قیمتها، فشار زیادی به بیمهشدگان وارد کرده است.
در حالی که شرکتهای دارویی زیرمجموعه شستا، خصوصاً تیپیکو، رکوردهای بیسابقهای در سودآوری ثبت میکنند، سفرههای درمانی بازنشستگان خالیتر از همیشه شده است. هزینههای دارو و درمان در زندگی بیمهشدگان، خصوصاً سالمندان، به بحرانی ساختاری تبدیل شده که تنها با اصلاحات عمیق و شفاف قابل حل است.
در پنجماهه نخست ۱۴۰۴، تیپیکو از رشد ۹۵ درصدی سود خبر داده، این در حالی است که بازنشستگان با گرانی دارو، کاهش دسترسی به اقلام بیمهای، و افت کیفیت دارو روبهرو هستند. این تضاد، زنگ خطر مهمی برای عدالت اجتماعی و عملکرد نظام رفاه در کشور است.
افزایش قیمت دارو بهویژه پس از حذف ارز ترجیحی در سال ۱۴۰۱، نهتنها فشاری بیسابقه بر بازنشستگان وارد کرده، بلکه حتی شرکتهای تولیدکننده دارو را نیز در معرض زیان عملیاتی قرار داده است. این مسئله نشان میدهد که گرانی دارو، نتیجهی عملکرد سوداگرانه شرکتها نیست، بلکه ترکیبی از عوامل ساختاری، ارزی و سیاستگذاری است.
تحلیل اظهارات مدیران دو شرکت دارویی مهم یعنی داروسازی شهید قاضی و زهراوی، نشان میدهد که بیش از ۵۰ درصد مواد اولیه مورد نیاز تولید دارو در ایران وارداتی است. برخی از این اقلام اساساً تولید داخلی ندارند یا به دلیل صرفه اقتصادی پایین، در داخل تولید نمیشوند. این وابستگی به خارج، صنعت دارو را در برابر نوسانات نرخ ارز بسیار آسیبپذیر کرده است.
مدیران این شرکتها اذعان کردهاند که در صورت تولید داخلی مواد اولیه، قیمت تمامشده دارو حتی بیشتر هم خواهد شد. بنابراین واردات ارزانتر به نظر میرسد، اما با افزایش نرخ دلار، این امتیاز هم از بین میرود.
یکی دیگر از مشکلات ساختاری، تأخیر در همگامسازی قیمت دارو با نرخ ارز و هزینههای تولید است. شرکتهای دارویی بارها اشاره کردهاند که پس از جهش ارزی، تا چند ماه مجوز افزایش قیمت نمیگیرند و همین موضوع باعث میشود که داروسازان متضرر شوند.
از سوی دیگر، قیمتهای جدید نیز برای مصرفکننده نهایی، بهویژه بازنشستگان، غیرقابلتحمل شدهاند. به بیان ساده، دارو گران شده، اما نه به سود بیمهشده و نه حتی تولیدکننده؛ همه در این چرخه، در حال از دست دادن هستند.
همزمان با افزایش وابستگی به واردات و حذف ارز ترجیحی، زمزمههایی در خصوص کاهش کیفیت برخی داروهای تولیدی شنیده میشود. شایعاتی درباره استفاده از مواد اولیه درجه سوم از کشورهای هند و چین، موجب نگرانی مصرفکنندگان شده است. هرچند مدیران شرکتهای دارویی این ادعاها را رد میکنند، اما بیاعتمادی عمومی نسبت به کیفیت داروها، نشاندهنده نیاز فوری به شفافسازی، نظارت دقیق و اطلاعرسانی حرفهای است.
یکی از پیشنهادهای مطرحشده برای جبران فشارهای مالی بر شرکتها و بازنشستگان، تهاتر دارو با بدهیها است. شرکتهایی مثل زهراوی، این مدل را در تعامل با اداره مالیات و حتی تأمین اجتماعی آغاز کردهاند. آنها بجای پرداخت نقدی، از دارو به عنوان ابزار تهاتر استفاده میکنند.
اما این روش هنوز در مراحل اولیه است و ساختار منسجمی برای اجرای فراگیر آن تعریف نشده. در صورت سازماندهی و شفافسازی این مدل، امکان حمایت همزمان از صنعت دارو و بازنشستگان فراهم خواهد شد.
رشد سود شرکتهای دارویی مانند تیپیکو، که در یک سال گذشته بارها گزارش شده، برای بازنشستگان ملموس نیست. در واقع، سود حاصل از فروش دارو، بدون کاهش هزینه برای بیمهشدگان، نه عدالت اقتصادی را تقویت میکند و نه رفاه عمومی را بهبود میبخشد.
سهم این سودها در بهبود کیفیت خدمات درمانی تأمین اجتماعی یا کاهش فرانشیز دارو برای بازنشستگان مشخص نیست. اینجاست که بحث تعارض منافع، اولویت سودآوری در برابر مسئولیت اجتماعی و عدم بازتوزیع سود در جهت منافع بیمهشدگان، بار دیگر اهمیت پیدا میکند.
تحلیلها نشان میدهد راهکارهای فوری برای کنترل بحران فعلی شامل موارد زیر است:
کنترل نرخ ارز یا اختصاص ارز پایدار و نیمهحمایتی برای داروهای حیاتی
توسعه تولید داخلی مواد اولیه دارویی با صرفه اقتصادی و تکنولوژی پیشرفته
افزایش شفافیت در تخصیص سود شرکتهای دارویی شستا و ارتباط آن با خدمات درمانی بازنشستگان
تسهیل تهاتر دارو با بدهی شرکتها به دولت و سازمان تأمین اجتماعی
اصلاح سیاستهای قیمتی سازمان غذا و دارو برای جلوگیری از زیان تولیدکننده و شوک به مصرفکننده
«داروی گران» امروز فقط یک مسئله اقتصادی نیست؛ بلکه یک بحران اجتماعی است که میتواند به نارضایتی گسترده، کاهش سلامت عمومی، و بیاعتمادی به نظام رفاه و درمان منجر شود. راه برونرفت از این بحران، نه در سود بیشتر برای شرکتها، بلکه در بازتوزیع هوشمندانه منابع، کنترل ساختاری قیمتها و کاهش وابستگی ارزی است. تا زمانی که داروی گران باشد، سود هیچ شرکتی نمیتواند لبخند را به لب بازنشستهای بنشاند که برای یک سرم ساده باید از داروخانه به داروخانه برود.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
