چرا تنش در دستمزد و نرخ بهره، تورم را نهادینه می‌کند؟ / پشت پرده بازی نرخ‌ها در اقتصاد ایران

به گزارش اطلاع با ما ، تنش در دستمزد و نرخ بهره: برخلاف تصور رایج، تورم فقط نتیجه چاپ پول یا افزایش قیمت دلار نیست. تنش‌ها و کشمکش‌های مداوم در تعیین نرخ بهره و سطح دستمزدها از جمله عواملی هستند که به مرور زمان، تورم را به بخشی جدایی‌ناپذیر از ساختار اقتصاد ایران تبدیل کرده‌اند.

—

 نرخ بهره واقعی در ایران واقعاً منفی است؟

اغلب شنیده‌ایم که نرخ بهره واقعی در ایران منفی است**؛ یعنی سود بانکی کمتر از نرخ تورم است. اما نگاهی دقیق‌تر به آمار نشان می‌دهد که این گزاره همیشه درست نیست.

طبق آمار رسمی:

* تورم ۱۲ ماهه در سال گذشته طبق **مرکز آمار ایران حدود ۳۲ درصد و طبق بانک مرکزی حدود ۳۶ درصد بوده است.
* اگر نرخ بهره بازار را حدود ۴۵ درصد در نظر بگیریم، نرخ بهره واقعی (بهره اسمی منهای تورم) در حالت اول مثبت ۱۳ درصد و در حالت دوم مثبت ۹ درصد خواهد بود.

این اختلاف ۹ درصدی به‌معنای تحمیل هزینه به اقتصاد و گروه‌های مولد است؛ چراکه در عمل، سرمایه‌گذاری و تولید کمتر از سپرده‌گذاری صرفه خواهد داشت.

—

 ذی‌نفعان نرخ بهره چه کسانی هستند؟

در ساختار فعلی، گروه‌های خاصی از نرخ‌های بهره بالا منتفع می‌شوند. کسانی که سرمایه‌های کلان در اختیار دارند و می‌توانند از فرصت‌های سپرده‌گذاری با سود بالا یا اوراق دولتی بهره ببرند، در واقع از تورم نیز سود می‌برند.

این گروه‌ها در تعیین و تثبیت سطح نرخ بهره تأثیرگذارند. در عین حال، گروه‌های مزدبگیر و بازنشسته نیز با استناد به تورم، مطالبه افزایش دستمزد دارند.

—

 دو نیروی متضاد اما هم‌جهت در نهادینه‌سازی تورم

جالب آن‌که هر دو گروه، ولو با نیت متفاوت، عملاً به تداوم تورم کمک می‌کنند:

* صاحبان سرمایه، نرخ بهره بالا می‌خواهند تا از تورم عقب نمانند.

* نیروی کار، افزایش دستمزد می‌خواهد تا با تورم مقابله کند.

این دو خواسته در ظاهر متضادند، اما در عمل موجب تعمیق و نهادینه‌شدن تورم می‌شوند.

—

 خطر مزمن شدن تورم برای آینده اقتصاد

وقتی تورم به بخشی از ذهنیت سیاست‌گذار، کارفرما، نیروی کار و حتی سرمایه‌گذار تبدیل شود، عملاً اقتصاد وارد فاز مزمن تورم‌پذیری می‌شود. در این وضعیت، حتی خبرهای خوب هم اثر ضدتورمی ندارند؛ چراکه انتظار تورمی همیشه فعال است.

—

 نتیجه‌گیری: راه‌حل چیست؟

برای رهایی از این چرخه معیوب، باید سیاست‌گذاری‌ها از حالت واکنشی به سمت تصمیم‌های ساختاری بلندمدت حرکت کنند:

* تعیین نرخ بهره بر اساس اهداف تولیدی، نه منافع خاص
* کنترل انتظارات تورمی با شفافیت و سیاست‌های پایدار
* هم‌زمان‌سازی افزایش دستمزد با رشد بهره‌وری، نه صرفاً نرخ تورم

تنها با ایجاد تعادل میان سه ضلع اصلی اقتصاد (دولت، سرمایه‌گذار، نیروی کار) می‌توان امید داشت که نهادینه شدن تورم در اقتصاد ایران متوقف شود.

این گزارش بر پایه بررسی‌های تحریریه اطلاع باما و مرور داده‌های منتشرشده در رسانه‌های کشور تنظیم شده است.

کانال اطلاع باما در تلگرام