تحلیلی بر توافق کردهای سوریه با دولت دمشق؛ نفت دربرابر قسد

به گزارش اطلاع با ما ، تحلیلی بر توافق کردهای سوریه: حمیدرضا کاظمی، کارشناس مسائل خاورمیانه- «مظلوم عبدی» فرمانده نیروهای دموکراتیک کُرد سوریه موسوم به (قسد) با احمد الشرع (جولانی) بر سر ادغام این نیروهای نظامی و دولتی در نیروهای حکومت موقت سوریه به توافق رسیدند.

توافق منعقد شده ۸ بند دارد که طی آن طرفین درخصوص تعهد به تمامیت سرزمینی و خودداری از اظهارات تحریک آمیز و توقف حملات به مناطق کردی به توافق رسیده‌اند و درباره سازوکار اجرایی هم مقرر شد که کمیته هایی برای عملی کردن توافق تشکیل شود.

در این میان کلیدی ترین نکات در بند ۶ آمده که طی آن طرفین توافق کردند، «کلیه ادارات و نهادهای غیرنظامی و نظامی دولت خودمختار شرق فرات در دولت مرکزی ادغام می‌شوند که این امر دربردارنده گذرگاه‌های مرزی، فرودگاه و چاه‌های نفت می‌باشد.»

هرچند درباره نحوه ادغام بخش مدنی و نظامی توضیحی داده نشده و احتمالا جزئیات مربوط به چگونگی ادغام در مذاکرات کمیته های اجرایی که قرار است تا پایان سال ۲۰۲۵ امور را نهایی کنند، مورد بحث قرار خواهد یافت لکن رسانه‌ها و فعالان در شبکه‌های مجازی جزئیاتی درباره توافق مطرح کرده‌اند.

اختلافات دولت «بشار اسد» با جدایی‌طلبان کرد و نیروهای قسد که از زمان بحران کنترل غیررسمی استان الحسکه را گرفتند و بعد از ۲۰۱۵ بر بخش‌های زیادی از شرق فرات از جمله استان دیرالزور و حلب را در اختیار گرفتند.

این قلمرو معادل یک چهارم خاک سوریه که جمعیت ساکن در این مناطق حدود سه میلیون نفر بود درحالی که ۷۰ درصد منابع نفت گاز سوریه و ۵۰ درصد زمین‌های زراعی کل سوریه را درکنترل خودش داشت.

قسد قبل از سقوط خواستار به رسمیت شناخته شدن زبان کردی در مناطق تحت سیطره‌اش و اصلاح قانون اساسی و فدرالی شدن این مناطق بود. اما در دوره جدید شرایط به شکل روشنی تغییر یافته بود و در سایه حملات هوایی ترکیه و نبرد شبه نظامیان جیش الوطنی توازن قوا به سود قسد نبود و با روی کار آمدن ترامپ در کاخ سفید هم وضعیت روابط با واشنگتن غیرقابل پیش بینی بود.

در این شرایط مذاکرات میان دولت انتقالی محمد جولانی با مظلوم عبدی آغاز شد و از همان ابتدا دو گره اصلی در مذاکرات وجود داشت؛

۱- وضعیت نیروهای نظامی قسد: وزارت دولت جدید خواستار تفکیک نیروهای قسد بود و براین امر تاکید داشت که هر نیروی قسد براساس صلاحدید وزارت دفاع در یگان‌های نظامی باید خدمت نماید.

مرهف ابو قصر وزیر دفاع سوریه بعد از عدم حضور نماینده قسد در اولین دور مذاکرات ادغام گروه‌های شبه نظامی در جمع خبرنگاران گفته بود که مخالف حضور نیروهای قسد در قالب یک نیروی مجزا در ارتش است.

علاوه بر این ترکیه به عنوان مهمترین متحد دولت دمشق هم خواستار انحلال قسد، اخراج نیروها غیر سوری از قسد و تحویل سلاح‌های سنگین آنها به ارتش سوریه بود.

با این حال گزارش‌های منتشر شده حاکی از آن است که دولت دمشق در مقابل کردها انعطاف به خرج داده و حاضر شده نیروهای کرد را به عنوان یک مجموعه مورد پذیرش قرار دهد.

در همین زمینه روزنامه شرق الاوسط عربستان از قول منابعی در سوریه مدعی شد که قرار است نیروهای قسد به عنوان سپاه شرقی ارتش سوریه باشند که زیرنظر وزارت دفاع خواهد بود.

به نظر می‌رسد استقبال سرد ترکیه از توافق جولانی-عبدی به همین دلیل بود و برخی منابع ترکیه خبر داده‌اند که آنکارا فعلا تصمیمی برای تعطیل کردن جیش الوطنی(شبه نظامیان مورد حمایتش در شمال سوریه) ندارد چراکه هنوز از تهدید قسد نگران است.

با این همه این گره بزرگ به سود کردهای سوری(دستکم به طور موقت) حل شده به ویژه در سایه تحولات در ساحل غربی سوریه(حمله عناصر تکفیری به علویان) جامعه اکراد داخل سوریه و حتی در سطح منطقه‌ای به ریسک درباره وضعیت سلاح برای دفاع از خطرات احتمالی نبود.

۲-وضعیت چاه های نفت و گاز شرق فرات: همانطور که اشاره شده ۷۰ درصد ذخایر نفت و گاز سوریه از سال ۲۰۱۵ در کنترل نیروهای قسد قرار گرفته بود که بخشی از آن صرف تامین نیازهای سه میلیون ساکن این منطقه می‌شد و مابقی یا از طریق کردستان صادر می‌شد یا به نیروهای آمریکایی با قیمت ارزان فروخته می‌شد که درآمد حاصل از آن مهمترین منبع درآمد قسد بود.

این در شرایطی بود که دولت دمشق با وجود نیاز مبرم به این درآمدها برای بازسازی از دسترسی به آن عاجز بود چراکه با حضور نیروهای آمریکایی در پیرامون میادین نفتی توان حمله به آن وجود نداشت.

دولت سوریه در دوره قبل از جنگ داخلی سالانه ۱۴۱ میلیون بشکه تولید(معادل ۳۸۶ هزار بشکه تولید در روز) داشت ولی در سال‌های پس از جنگ نه تنها از درآمدهای صادرات نفت محروم مانده بود بلکه برای تامین سوخت مورد نیاز نیروگاه‌ها و پالایشگاه‌ها نیز ناتوان بود که این امر تاثیر بسیاری در تشدید نارضایتی ها از حکومت سابق داشت.

▫️مهمترین میدان نفتی تحت کنترل نیروهای قسد میدان «العمری» در استان دیرالزور در جنوب شرق سوریه بود که ظرفیت روزانه ۸۰ هزار بشکه را دارد و درحال حاضر روزانه ۲۰ هزار بشکه استخراج دارد.

همچنین میدان نفتی «الجفره» در استان دیرالزور که قبل از اعتراضات سال ۲۰۱۱ روزانه دو هزار بشکه تولید داشت ولی اکنون هزار بشکه در روز تولید دارد، دومین میدان نفتی در این استان است.

علاوه براین دو، میدان گازی «کونیکو» در دیرالزور مهمترین میدان گازی سوریه محسوب می‌شود که روزانه ۱۳ میلیون متر مکعب تولید دارد ولی درحال حاضر تولید در این میدان متوقف شده است.

این میدان نفتی توسط نیروهای آمریکایی حفاظت می‌شد و در جریان درگیری‌های یکسال اخیر میان نیروهای مقاومت با سربازان اشغالگر آمریکایی بارها هدف حمله قرار گرفت.

علاوه بر دیرالزور در استان الحسکه نیز میدان بزرگ «الرمیلان» در شرقی‌ترین نقطه سوریه قرار دارد که در آن بیش از ۱۳۰۰ چاه نفت و ۲۵ چاه گاز وجود دارد که روزانه ۹۰ هزار بشکه ظرفیت تولید دارد ولی درحال حاضر روزانه ۹ هزار بشکه از آن استخراج می‌شود.

دومین میدان نفتی استان الحکسه با نام «الجبسه» که قبل از جنگ روزانه ۲۵۰۰ بشکه تولید داشت ولی اکنون از مدار خارج شده دیگر میدان نفتی است که کنترل آن از دمشق گرفته شده است.

استان الحسکه یک میدان گازی و تاسیسات پالایشگاهی با نام السویدیه با ظرفیت تولید ۱۳ هزار کپسول گاز و تامین ۵۰۰ هزار مکعب گاز برای تامین سوخت نیروگاهی را در توان دارد که برای تامین برق شمال کشور اهمیت بالایی دارد.

براساس متن توافق، صراحتا تاکید شده که این چاه‌های نفت هم جز بخش‌های مدنی و نظامی است که ادغام می شود ولی درباره نحوه بهره‌مندی از درآمد یا نحوه مدیریت آن بحثی نشده است و این امر برعهده کمیته‌هایی است که قرار است طی ۹ ماه آینده روند ادغام را مشخص نمایند.

با این حال ساعاتی بعد از خبر توافق «محمد جولانی» با «مظلوم عبدی»، روزنامه الوطن سوریه اعلام کرد که کنترل این چاه‌ها در اختیار دولت دمشق قرار می‌گیرد.

همچنین دیگر منابع خبری نزدیک به دولت دمشق و کشورهای عربی براین امر صحه گذاشتند که کردها قسد از کنترل برخی از این میادین نفتی چشم پوشی کرده‌اند که این موفقیتی مهم برای دولت دمشق در جهت تثبیت قدرت و تامین درآمد برای اجرای طرح‌هایش خواهد بود؛ چیزی که دولت «بشار اسد» از آن محروم ماند.

این طور به نظر می‌رسد که کردها در ازای حفظ نیروی نظامی خودشان حاضر به دادن امتیاز در زمینه منابع انرژی شرق سوریه شدند و دولت دمشق هم به دلیل نیاز مبرم به درآمد نفتی برای اداره کشور جنگ زده و تامین مایحتاج سوختی کشور که با قطع کمک‌های ایران تشدید شده به این توافق مرضی الطرفین دست یافتند.

البته در این میان نقش آمریکا و فرانسه در دستیابی کردها و دولت دمشق به این توافق نیز غیرقابل چشم پوشی است چراکه آنها از دوماه قبل مذاکره کنندگانی را به مناطق کردی اعزام کرده بودند تا زمینه این توافق را فراهم نمایند.

این امر نشان می‌دهد که اراده این دو قدرت بین المللی عدم وقوع جنگ داخلی در سوریه میان اکراد و اعراب است هرچند ترکیه آنچنان از این توافق خرسند نیست ولی با توجه به انعطاف در سیاست خارجی اش تلاش خواهد کرد خود را با این شرایط وفق دهد.

این گزارش بر پایه بررسی‌های تحریریه اطلاع باما و مرور داده‌های منتشرشده در رسانه‌های کشور تنظیم شده است.

کانال اطلاع باما در تلگرام