به گزارش اطلاع با ما گسترش فقر در ایران طی سالهای اخیر به یک معضل چندوجهی تبدیل شده است. فراتر از فشار اقتصادی بر زندگی مردم، این پدیده میتواند پیامدهایی مهم در حوزههای امنیت ملی، انسجام اجتماعی و نظم عمومی بههمراه داشته باشد. بررسی این پیامدها میتواند نقشه راهی برای سیاستگذاران باشد.
در سالهای اخیر، اقتصاد ایران با چالشهای متعددی مواجه بوده است؛ از تحریمهای خارجی گرفته تا برخی ناکارآمدیهای مدیریتی و ساختاری که موجب تداوم فشار اقتصادی بر بسیاری از اقشار جامعه شدهاند. بر اساس آمارها، نرخ فقر در ایران در بازه زمانی ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۳ به حدود ۳۰ درصد رسیده که معادل ۲۵ تا ۲۶ میلیون نفر از جمعیت کشور را شامل میشود. این آمار نگرانکننده، بارها از سوی کارشناسان و حتی نمایندگان مجلس نیز مورد تأکید قرار گرفته است.
اما فقر تنها یک موضوع اقتصادی نیست؛ بلکه پدیدهای است که پیامدهایی گسترده در عرصههای امنیتی، اجتماعی و سیاسی بههمراه دارد. در ادامه به سه پیامد نگرانکننده فقر در ایران پرداخته میشود:
افزایش فقر و نارضایتی اقتصادی میتواند به تضعیف انسجام عمومی منجر شود؛ مسئلهای که در مقاطع بحرانی، بستر شکلگیری ناآرامیهای اجتماعی و اعتراضات گسترده را فراهم میسازد. بهویژه در شرایطی که ایران همواره در معرض فشارهای بیرونی قرار دارد، سوءاستفاده از نارضایتیهای اقتصادی توسط جریانهای خارجی، میتواند امنیت داخلی را با چالش روبهرو کند. در واقع، فقر ممکن است به ابزاری برای نفوذ و تهدید امنیت ملی تبدیل شود.
تشدید فقر، بهطور مستقیم با رشد آسیبهای اجتماعی پیوند دارد؛ از افزایش آمار سرقت و خشونتهای خانگی گرفته تا گسترش پدیدههایی همچون کار کودکان، اعتیاد، بیخانمانی و دیگر اشکال فقر شهری. تجربه جهانی نیز نشان میدهد که فقر مزمن، مهمترین محرک بزهکاری و بیثباتی اجتماعی است.
طبق گزارشهای رسمی، فاصله درآمدی میان دهکهای بالای درآمدی و پایینترین دهکها در ایران بیش از ۱۴ برابر است. چنین شکاف عمیقی در جامعه، نهتنها عدالت اجتماعی را به حاشیه میراند، بلکه احساس تعلق و اعتماد اجتماعی را نیز خدشهدار میکند. در چنین فضایی، جریانات معارض داخلی و خارجی، میتوانند با بهرهگیری از نارضایتیهای اجتماعی، پایههای وحدت ملی را هدف قرار دهند.
اقتصاد ایران بدون درک پیامدهای اجتماعی فقر، نمیتواند مسیر پایداری را طی کند. مقابله با فقر صرفاً با ارائه یارانه یا بسته حمایتی محقق نمیشود؛ بلکه نیازمند اصلاحات ساختاری، سیاستهای حمایتی هوشمند، تقویت عدالت توزیعی و افزایش شفافیت در حکمرانی اقتصادی است. بیتردید، در شرایط فعلی، وحدت و انسجام داخلی کلید اصلی عبور از چالشهای اقتصادی و مقابله با فشارهای خارجی خواهد بود.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
