به گزارش اطلاع با ما «مکانیسم ماشه» سازوکار حقوقی خاصی در توافق هستهای برجام است که به طرفهای غربی اجازه میدهد در صورت عدم پایبندی ایران به تعهدات، بدون نیاز به رأیگیری جدید، تحریمهای سازمان ملل را بازگردانند. با شدت گرفتن تنشها در مذاکرات، احتمال فعال شدن این ابزار بار دیگر افزایش یافته و نگرانیهایی درباره آثار آن بر اقتصاد و دیپلماسی ایران شکل گرفته است.
مکانیسم ماشه چیست و چرا اقتصاد ایران را تهدید میکند؟
در روزهای اخیر، اصطلاح «مکانیسم ماشه» بار دیگر بر سر زبانها افتاده؛ واژهای حقوقی و سیاسی که گرچه برای عموم مردم ناآشناست، اما تأثیر آن میتواند بسیار فراتر از سطح دیپلماسی باشد و مستقیماً **بر وضعیت اقتصادی، روانی و سیاسی مردم ایران اثرگذار شود**.
**مکانیسم ماشه (Snapback)**، ابزاری در چارچوب توافق هستهای **برجام** است که به طرفهای غربی (بهویژه آمریکا، فرانسه، انگلیس و آلمان) اجازه میدهد **در صورت عدم پایبندی ایران به تعهدات برجامی، بدون نیاز به اجماع یا رأیگیری در شورای امنیت سازمان ملل، تحریمهای بینالمللی را بازگردانند**.
فلسفه این سازوکار، **بازگرداندن فشار حداکثری در سریعترین زمان ممکن** است. برخلاف سایر فرآیندهای حقوق بینالملل که نیاز به تأیید چندجانبه دارند، مکانیسم ماشه با **اعلام یکجانبه تخلف از سوی یکی از طرفها** میتواند کل روند لغو تحریمهای سازمان ملل علیه ایران را به حالت اول بازگرداند.
اکنون و با **بنبست نسبی در مذاکرات هستهای**، تهدید استفاده از این مکانیزم از سوی برخی کشورهای اروپایی و آمریکایی جدیتر شده است. رسانههای غربی گزارش دادهاند که **چند کشور آمادهاند در صورت عدم پیشرفت دیپلماتیک، این ابزار را فعال کنند**؛ امری که میتواند آثار شدیدی بر بازار ارز، صادرات نفت، روابط بانکی و روان جامعه ایرانی داشته باشد.
کارشناسان معتقدند فعالسازی مکانیسم ماشه نهتنها **ایران را دوباره در معرض تحریمهای شدید سازمان ملل قرار میدهد**، بلکه باعث **کاهش سرمایهگذاری خارجی، افزایش هزینه تجارت بینالمللی و تنشهای بیشتر منطقهای خواهد شد**.
با وجود این، ایران بارها اعلام کرده است که در صورت استفاده از چنین ابزارهایی، **واکنشی قاطع، متقارن و خارج از چارچوب برجام خواهد داشت**. از نظر تهران، مکانیسم ماشه به معنای پایان رسمی برجام است و استفاده از آن میتواند تبعات امنیتی و اقتصادی سنگینی برای طرف مقابل نیز در پی داشته باشد.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
