به گزارش اطلاع با ما، اسنپبک: کوروش احمدی– بیش از شش هفته از ادعای فعالسازی مکانیسم ماشه علیه ایران میگذرد، اما همچنان شورای امنیت در وضعیتی بیسابقه گرفتار مانده است. سه عضو دائم شورا بازگشت قطعنامهها را معتبر میدانند و دو عضو دیگر، یعنی چین و روسیه، آن را فاقد اعتبار میخوانند. در این میان، سازمان ملل، FATF و برخی کشورهای اروپایی اقدام به موضعگیریهایی کردهاند که عملاً بحران را وارد مرحله تازهای از کشمکش حقوقی و سیاسی کرده است. اکنون پرسش اصلی این است: آیا روسیه و چین با اقدامات عملی مانند وتوی کمیته تحریمها یا همکاری اقتصادی با ایران، نظم تحریمی جدید غرب را به چالش خواهند کشید؟
در واکنش به اقدام اروپا، ایران، چین و روسیه طی نامهای مشترک خطاب به شورای امنیت، این اقدام را فاقد وجاهت قانونی دانستند و با استناد به اصل «دستهای پاک»، کشورهای اروپایی را ناقض برجام معرفی کردند. چند هفته بعد، دبیرکل سازمان ملل نیز با انتشار بیانیهای از بازگشت تحریمها سخن گفت؛ اقدامی که با اعتراض شدید مسکو و تهران روبهرو شد. وزیر خارجه روسیه در نامهای صریح، این رفتار را نقض ماده ۱۰۰ منشور سازمان ملل دانست و دبیرکل را از «همسویی با غرب» برحذر داشت.
با تشدید شکاف در شورای امنیت، اکنون نگاهها به دو بازیگر کلیدی یعنی مسکو و پکن دوخته شده است. روسیه آشکارا اعلام کرده که بازگشت شش قطعنامه علیه ایران را به رسمیت نمیشناسد و احتمال دارد در مسیر تشکیل کمیته تحریم ۱۷۳۷ و پانل کارشناسی ۱۹۲۹ مانعتراشی کند. سؤال کلیدی این است که آیا چین نیز حاضر است در عرصه عملی، مثلاً از طریق فروش تجهیزات یا همکاری اقتصادی، نظم تحریمی جدید را نادیده بگیرد یا خیر. گزارش سیانان درباره فروش مواد شیمیایی دوکاربردی به ایران نیز از نظر حقوقی مصداق نقض قطعنامهها نیست، اما نشانهای از تداوم روابط اقتصادی پکن با تهران بهشمار میرود.
در ادامه فشارهای غرب، بیانیه جدید مجمع عمومی FATF در اکتبر، ایران را مجدداً بهعنوان «منبع بالقوه ریسک اشاعه» یاد کرده و از اعضا خواسته نسبت به تأمین مالی فعالیتهای مرتبط با ایران حساس باشند. همزمان، بیانیه مشترک اتحادیه اروپا و شورای همکاری خلیج فارس نیز به «بازگشت تحریمهای سازمان ملل علیه ایران» اشاره داشته است؛ نشانهای از هماهنگی دیپلماتیک میان اروپا و کشورهای عربی برای تثبیت فضای فشار بر تهران.
بر اساس مفاد قطعنامه 2231، تمامی بندهای آن باید در اکتبر منقضی میشد و موضوع ایران از دستور کار شورای امنیت خارج میگردید. اما اکنون سه عضو دائم مدعیاند این فرآیند به دلیل «تخلف ایران از تعهداتش» متوقف شده و تحریمها بازگشتهاند. در مقابل، روسیه، چین و ایران این استدلال را فاقد وجاهت میدانند و تأکید دارند هیچ مرجع قانونی قادر به احیای قطعنامههای منسوخ نیست. این تقابل، شورای امنیت را در وضعیت «ابهام حقوقی دائمی» قرار داده است؛ نه تصمیمی لغو میشود، نه تصمیمی تازه گرفته میشود.
در پس این بحران، واقعیت دیگری نیز نهفته است: رقابت فزاینده میان بلوک غرب و محور شرق. موضوع اسنپبک اکنون بیش از آنکه مسئلهای هستهای باشد، به صحنهای برای نمایش توازن قوا میان آمریکا و متحدانش با چین و روسیه تبدیل شده است. در چنین شرایطی، هر تصمیم درباره ایران در حکم سنگ محک جدیدی برای آینده نظام چندقطبی جهان خواهد بود.
مکانیسم اسنپبک، که زمانی بهعنوان ابزار بازدارنده در برجام طراحی شد، امروز خود به بحران تازهای در نظام بینالملل بدل شده است. در نبود اجماع جهانی، اجرای تحریمها بیشتر از آنکه تابع تصمیمات شورای امنیت باشد، به اراده و منافع قدرتهای بزرگ گره خورده است. به همین دلیل، آینده این پرونده نه در نیویورک، بلکه در پایتختهای مسکو، پکن و واشنگتن رقم خواهد خورد.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
