به گزارش اطلاع با ما رفتار روسیه در جنگ ایران و اسرائیل/ وقوع جنگ ۱۲روزه میان ایران و اسرائیل، نه تنها تحولی بیسابقه در مناسبات نظامی و سیاسی منطقه به شمار میرود، بلکه موجب شد تا کشورهایی مانند روسیه، آمریکا و چین، مواضع مشخص و متفاوتی اتخاذ کنند. در این میان، موضع و رویکرد روسیه، به دلیل روابط راهبردی با هر دو سوی درگیری، اهمیتی دوچندان یافت.
مواضع رسمی
پوتین در روز نخست درگیری در گفتوگوی تلفنی با رئیسجمهور ایران گفت: «روسیه اقدامات اسرائیل را محکوم میکند». او در تماس تلفنی با شی جینپینگ رئیس جمهور چین، به امکانناپذیری حلوفصل مسئله اتمی ایران از طریق زور اشاره کرد و در دیدار با وزیر امور خارجه ایران در ۲۳ ژوئن نیز، با لحنی قاطع از موضع ایران دفاع کرد. ماریا زاخارووا سخنگوی وزارت خارجه روسیه، حمله اسرائیل را جنایتکارانه و تهدیدی برای امنیت جهانی و منطقهای دانست و در عین حال، درباره «پیامدهای فاجعهبار» آن هشدار داد.
یکی از مضامین اصلی واکنشهای روسیه به این حملات، درخواست برای ثبات منطقهای بود. گفتگوهای مقامات روسی در گفتگوهای متعدد با همتایان خود در کشورهای خلیج فارس تلاشهای روسیه برای حفظ روابط خود با کشورهای خلیج فارس را که از ایران میترسند، نشان میدهد.
روسیه همچنین علاقه دیرینهای به استفاده از درگیریهای خاورمیانه برای تضعیف ادعاهای لفاظانه ایالات متحده در مورد حقوق بینالملل و حقوق بشر دارد. به نظر میرسد بسیاری از اظهارات روسیه برای تضعیف ادعاهای ایالات متحده مبنی بر مخالفت با تجاوز تنظیم شده است. علاقه روسیه به میانجیگری هم از علاقه آن به ثبات منطقهای و هم از تمایل آن به ایفای نقش یک قدرت بزرگ در سیاست بینالملل ناشی میشود.
استثنای اصلی در این مضامین، مجموعهای از اظهارات دیمیتری مدودف، رئیس جمهور سابق روسیه و معاون فعلی رئیس شورای امنیت روسیه است. البته مدودف سابقه لفاظیهای تحریکآمیز هستهای دارد و اظهارات اخیر او بعید است که نشاندهنده تغییر در سیاست رسمی باشد.
در حالی که روسیه و ایران هر دو با نظم جهانی تحت سلطه ایالات متحده مخالف هستند، موضع کرملین در مورد جنگ اسرائیل و ایران منعکسکننده منافع سنتی آن است: حفظ ثبات منطقهای، ایجاد تعادل در روابط با دشمنان ایران، انتقاد از اقدامات ایالات متحده به عنوان ریاکار و تأکید بر جایگاه خود به عنوان یک قدرت بزرگ. در برخی موارد، این مواضع با منافع ایران همسو هستند. اما هیچ یک از آنها نشان نمیدهد که این همسویی، تعهد کامل مسکو به دفاع از ایران را تضمین کرده باشد.
حمله تمامعیار روسیه به اوکراین منجر به دوره جدیدی از همکاریهای دفاعی بین روسیه و ایران شده و این احتمال را افزایش داده است که مسکو در برابر دشمنان متعدد تهران، به ایران کمک کند. توافقنامه همکاری استراتژیک ۲۰ ساله در اوایل ۲۰۲۵ دو کشور نیز افزایش همکاریهای دفاعی را نوید میداد، اما مقامات روسی تأکید کردند که این پیمان، یک اتحاد نظامی را تشکیل نمیدهد و روسیه موظف نیست در صورت حمله به ایران، به این کشور کمک نظامی کند. این عدم تعهد در طول و پس از حملات ماه ژوئن اسرائیل و ایالات متحده علیه ایران به طور کامل نمایان بود.
روسیه هم زمان با حفظ روابط دوستانه با ایران، به عنوان یکی از متحدان خود در غرب آسیا، روابط حساسی نیز با اسرائیل دارد؛ از جمله همکاریهای اطلاعاتی و امنیتی و هماهنگی در پرونده سوریه و همچنین حضور نزدیک به دو میلیون روسیزبان در این کشور. این موقعیت دوگانه، سبب شد تا روسیه در جریان جنگ ۱۲ روزه میان ایران و اسرائیل، رویکردی محتاطانه، محاسبهشده و تا حدی متناقض اتخاذ کند.
پراگماتیسم سیاسی؛ اصل راهنما
روسیه از یک سو، از بروز جنگ فراگیر در خاورمیانه نگران بود، این وضعیت میتوانست به بحران بزرگی تبدیل شود. از سوی دیگر، افزایش تنش میان ایران و اسرائیل، میتوانست قدرت مانور روسیه در برابر ایالات متحده و ناتو را افزایش دهد، چراکه آمریکا را به تمرکز بیشتر در منطقه خاورمیانه و کاهش فشار در مرزهای اروپای شرقی و آسیای مرکزی وادار میکرد.
موضع روسیه در جنگ ایران و اسرائیل، نمادی روشن از واقعگرایی سیاسی یا پراگماتیسم در سیاست خارجی بود. روسیه نه با ایران همدلی کامل کرد و نه از اسرائیل حمایت بیقید و شرط به عمل آورد بلکه با تکیه بر منافع ملی و راهبردی خود، تلاش نمود توازن موجود را حفظ کرده و در عین حال، در صورت لزوم از تحولات پیشآمده برای تقویت موقعیت ژئوپلیتیک خود بهره برداری کند.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
