بررسی روابط ایران و انگلیس!

به گزارش اطلاع با ما ، روابط ایران و انگلیس از عهد شاه طهماسب صفوی شروع شد. در این دوره فرستاده ملکه الیزابت نامه‌ای برای شاه طهماسب ‌آورد ولی شاه پس از شنیدن این که ملکه مسیحی است از برقراری روابط خودداری کرد. در زمان شاه عباس دو برادر به نام‌های «رابرت شرلی» و «آنتونی شرلی» از طرف انگلستان به دربار ایران آمدند و مورد احترام قرار گرفتند. «رابرت شرلی» به علت خدمات گرانبها و شجاعتی که در جنگ با عثمانی‌ها از خود نشان داد به فرماندهی قسمتی از ارتش ایران منصوب شد. او دو بار از جانب شاه عباس به امید نتیجه گرفتن از اقدامات سیاسی به اروپا فرستاده شد. شاه عباس برای مقابله با قدرت پرتقالی‌ها و اسپانیایی‌ها در تنگه هرمز و سواحل خلیج فارس از کمپانی هند شرقی انگلیس کمک گرفت و پس از بیرون راندن پرتقالی‌ها نیمی از قلعه هرمز را برای تأسیس تجارتخانه در اختیار آنها قرار داد.

1-تاریخ روابط سیاه ایران و انگلیس، خلیل‌الله مقدم، احمد، ص77-78.
2- ایران و انگلیس، مجتهدی، مهدی، ص5.
3- تاریخ روابط خارجی ایران از ابتدای صفویه تا پایان جنگ دوم جهانی، هوشنگ مهدوی، عبدالرضا، ص 87

پس از نادرشاه افشار در زمان کریم‌خان زند انگلیسی‌ها توانستند با اجازه دولت ایران در بندر بوشهر تجارتخانه‌ای تأسیس کنند. در دوره زندیه کریم خان متوجه خطر اعراب بندر ریگ، به سرکردگی میر مهنا گردید. میرمهنا با راهزنی و دزدی دریایی امنیت خلیج فارس را به خطر انداخت. کریم‌خان به ناچار برای سرکوبی میرمهنا از دولت انگلیس درخواست کمک کرد. به عبارتی، مهم‌ترین عاملی که موجب برقراری مناسبات با انگلیس گردید، بهرمندی از همکاری نیروی دریایی آنان علیه میرمهنا بود.

طبق موافقت‌نامه‌ای که در 1181ه.ق بین کریم خان و نماینده شرکت هند شرقی منعقد گردید انگلیسی‌ها تعهد کردند ناوگان خود را در اختیار ایران بگذارند و هر قدر پارچه برای تهیه لباس سربازان لازم شود به دولت ایران بفروشند و در مقابل ابریشم گیلان و پشم کاشان دریافت دارند. انگلیسی‌ها به رغم این که به کریم‌خان در سرکوب میرمهنا قول همکاری داده بودند اما در طی سه بار حمله به میرمهنا عملا هیچ کمکی به کریم‌خان نکردند و ناوگان خود را از معرکه کنار کشیدند. کریم‌خان با عصبانیت از بدعهدی انگلیسی‌ها به زکی‌خان دستور تصرف خارک را داد که پس از تصرف خارک میرمهنا به بصره فرار کرد. کریم‌خان نیز در 1182ه.ق دستور داد نمایندگی تجارتی انگلیس را در بوشهر تعطیل و کلیه اتباع انگلیسی را از ایران اخراج نمایند.

1-تاریخ روابط سیاه ایران و انگلیس، خلیل‌الله مقدم احمد، ص88.
2- ابراهیمی، مهدی، فراز و نشیب روابط خارجی کریم‌خان با انگلستان، ” فصلنامه تاریخ روابط خارجی”، سال یازدهم، شماره 44، ص 10.
3- متولی، عبدلله، عوامل مؤثر بر مناسبات در دوره زندیه،” فصلنامه تاریخ روابط خارجی”، سال یازدهم، شماره 42، ص155.
4- هوشنگ مهدوی، عبدالرضا، تاریخ روابط خارجی ایران از ابتدای دوران صفویه تا پایان جنگ دوم جهانی، ص 185.

این گزارش بر پایه بررسی‌های تحریریه اطلاع باما و مرور داده‌های منتشرشده در رسانه‌های کشور تنظیم شده است.

کانال اطلاع باما در تلگرام