ایران در بحران آب؛ خشک‌سالی دست‌ساز و تالاب‌های در حال مرگ

به گزارش اطلاع با ما ، بحران آب: ایران درگیر بحران آب دست‌ساز است؛ بیش از ۶۰ درصد تالاب‌ها خشکیده و برداشت بی‌رویه منابع زیرزمینی، فرونشست گسترده دشت‌ها و کاهش منابع آبی را رقم زده است. کارشناسان می‌گویند مدیریت نادرست منابع آب، سدسازی بی‌رویه و کشاورزی آب‌بر عامل اصلی بحران است و تنها با اصلاح الگوی مصرف و توسعه پایدار می‌توان وضعیت را طی یک دهه احیا کرد.

خشک‌سالی دست‌ساز؛ واقعیتی تلخ در ایران

بیش از ۶۰ درصد تالاب‌های کشور و بسیاری از رودخانه‌های پرآب، یا خشکیده‌اند یا در معرض نابودی قرار دارند. برداشت بی‌رویه منابع زیرزمینی و مدیریت غیرکارشناسی سبب شده فرونشست گسترده زمین در ایران سرعت گیرد. گزارش‌ها نشان می‌دهد از ۶۰۹ دشت مطالعاتی، نزدیک به ۱۴۰ دشت در وضعیت بحرانی هستند و نرخ فرونشست در برخی نقاط مانند کرمان به نیم‌متر در سال می‌رسد؛ پنج برابر میانگین جهانی.

کاهش منابع آب تجدیدپذیر؛ از ۱۳۰ تا ۸۰ میلیارد متر مکعب

مطابق آمار وزارت نیرو، منابع آب تجدیدپذیر ایران طی چند دهه اخیر از حدود ۱۳۰ میلیارد متر مکعب به ۸۰ تا ۹۰ میلیارد متر مکعب کاهش یافته است. برداشت بیش از حد از منابع زیرزمینی و خشک‌سالی‌های طولانی‌مدت، کمبود آب آشامیدنی و افت سطح سدها را به همراه داشته است. اکنون حجم پرشدگی سدهای کشور تنها ۳۲ درصد است و برخی سدها کمتر از ۱۰ درصد ظرفیت دارند.

بارش‌ها و سدها؛ کاهش نگران‌کننده

سال آبی جاری با کاهش ۸۸ درصدی بارش‌ها همراه بوده و استان‌هایی مانند بوشهر، خراسان جنوبی، قم و یزد، صد درصد کمتر از حد نرمال بارش دریافت کرده‌اند. استان تهران نیز کاهش ۹۷ درصدی بارش را تجربه کرده است. حجم کل مخازن کشور نیز نسبت به سال قبل ۲۶ درصد کاهش یافته و تامین آب برای شهروندان با چالش مواجه شده است.

علل بحران؛ کشاورزی آب‌بر، سدسازی و هدررفت

بیش از ۸۰ درصد منابع آب کشور در کشاورزی سنتی مصرف می‌شود و بخش زیادی از صنایع آب‌بر در مناطق کم‌آب مستقر شده‌اند. همچنین حدود یک‌سوم آب خانگی در مسیر تولید و توزیع هدر می‌رود. کارشناسان می‌گویند طرح‌های غیرکارشناسی مانند سدسازی بی‌رویه، انتقال نادرست آب و حفر بیش از حد چاه‌ها فشار سنگینی به منابع آب وارد کرده‌اند.

راهکار؛ اصلاح الگوی توسعه و مصرف آب

کارشناسان معتقدند اصلاح نقشه راه اقتصادی، کاهش فشار بر منابع آب و مدیریت پایدار کشاورزی و صنعت می‌تواند منابع آب ایران را طی یک دهه احیا کند. استفاده از مزیت‌های اقتصادی کشور مانند انرژی، گردشگری و ترانزیت به جای محصولات آب‌بر، یکی از راه‌های کاهش بحران آب است.

ایران در نقطه‌ای بحرانی از منابع آبی قرار دارد؛ تالاب‌ها خشکیده، رودخانه‌ها کاهش یافته و زمین فرونشسته است. تنها با اصلاح مدیریت منابع آب، بهینه‌سازی مصرف و تغییر مدل توسعه اقتصادی می‌توان از خشک‌سالی دست‌ساز جلوگیری کرد و آینده‌ای پایدار برای منابع حیاتی کشور ساخت.

این گزارش بر پایه بررسی‌های تحریریه اطلاع باما و مرور داده‌های منتشرشده در رسانه‌های کشور تنظیم شده است.

کانال اطلاع باما در تلگرام