به گزارش اطلاع با ما ، افزایش ناترازی برق در ایران: با رشد جمعیت، گسترش مصرف وسایل برقی و تغییر الگوی زندگی، مصرف برق در ایران با شتابی فراتر از ظرفیت عملی تولید رشد کرده است. اگرچه ظرفیت اسمی نیروگاهها به حدود ۹۵ هزار مگاوات رسیده، اما به دلایل فنی، فرسودگی تجهیزات و کمبود سوخت، توان واقعی تولید بهمراتب کمتر است. این ناترازی منجر به خاموشیهای دورهای، کاهش سهم صنایع از برق و اختلال در رفاه اجتماعی شده است. همچنین، نبود سیاستهای مؤثر در مدیریت تقاضا، فرسودگی شبکه و سهم اندک انرژیهای تجدیدپذیر، بحران را تشدید کردهاند. کارشناسان نسبت به شکاف فزاینده میان مصرف و تولید هشدار داده و راهحل را در اصلاح تعرفهها، جذب سرمایهگذاری، نوسازی شبکه و ترویج مصرف بهینه میدانند.
افزایش جمعیت، توسعه شهرنشینی، صنعتیشدن و استفاده گسترده از وسایل برقی پرمصرف، موجب شده است که تقاضای برق در کشور طی سالهای اخیر با آهنگی فزاینده رشد کند. آمار شرکت مدیریت شبکه برق ایران نشان میدهد ظرفیت اسمی نیروگاههای کشور تا پایان سال ۱۴۰۳ به ۹۴ هزار و ۵۷۹ مگاوات رسیده، اما توان عملی تولید، با احتساب محدودیتها، بین ۶۵ تا ۷۵ هزار مگاوات باقی مانده است. این در حالی است که در پیک تابستان ۱۴۰۳، مصرف از مرز ۸۵ هزار مگاوات عبور کرده است.
رشد سالانه ظرفیت اسمی، بهطور میانگین حدود ۲ تا ۳ هزار مگاوات بوده که متناسب با افزایش سالانه مصرف نیست. ساخت نیروگاههای جدید نیز بهدلیل پیچیدگیهای اقتصادی، هزینههای فناوری و الزامات زیستمحیطی با تأخیر و کندی همراه است. در این میان، سرمایهگذاری بخش خصوصی، که میتوانست بار عمده توسعه را بر دوش گیرد، بهدلیل نبود مشوقهای مؤثر و افزایش بدهی دولت به پیمانکاران با موانع جدی مواجه است.
از دیگر عوامل تشدید بحران برق، شدت مصرف انرژی در کشور است. برخی برآوردها نشان میدهد میزان مصرف برق در ایران برای هر واحد تولید یا رفاه، ۳ تا ۴ برابر میانگین جهانی است. فرسودگی تجهیزات، مدیریت ناکارآمد سمت تقاضا و نبود برنامههای تشویقی برای بهینهسازی مصرف، در شکلگیری این وضعیت مؤثر بودهاند. استفاده گسترده از کولرهای گازی و فعالیت صنایع انرژیبر در فصل گرم، تقاضا را به اوج میرساند و وزارت نیرو را ناگزیر به اعمال خاموشیهای چرخشی و کاهش سهم صنایع از برق میکند.
شبکه برق ایران با حدود ۵۰۰ هزار کیلومتر خطوط انتقال و توزیع، از گستردهترین شبکههای منطقه است، اما تلفات انرژی در آن تا ۱۱ درصد برآورد میشود. این میزان اتلاف، ضمن افزایش هزینه اقتصادی، فشار مضاعفی به نیروگاهها برای جبران انرژی هدررفته وارد میکند. نوسازی این شبکه نیازمند سرمایهگذاری وسیع و برنامهریزی راهبردی است.
در حالی که بسیاری از کشورها با اتکا بر انرژیهای پاک مانند خورشیدی و بادی، به سمت کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی حرکت کردهاند، سهم تجدیدپذیرها در ایران تا سال ۱۴۰۳ کمتر از یک درصد ظرفیت کل تولید برق است. نبود چارچوب حقوقی شفاف، نرخ بازگشت پایین سرمایه و تأخیر در پرداخت مطالبات سرمایهگذاران، مانع رشد این حوزه شده است. با این حال، توسعه تجدیدپذیرها میتواند در میانمدت ضامن پایداری شبکه برق و امنیت انرژی کشور باشد.
برخی کشورها با واقعیسازی قیمت برق، نصب کنتورهای هوشمند، تشویق به مصرف لوازم کممصرف، و تنبیه مصارف غیرضروری، موفق به کنترل رشد مصرف شدهاند. ایران نیز میتواند با الگوبرداری از این سیاستها و بومیسازی آنها، به کاهش ناترازی کمک کند.
علیرضا سهرابی، استاد و پژوهشگر حوزه انرژی، در گفتوگو با خبرنگار مهر با تأکید بر شکاف میان رشد مصرف و توسعه ظرفیت عملی تولید، میگوید: «چند سالی است که رشد مصرف از افزایش ظرفیت جلو افتاده است. فرسودگی نیروگاهها، محدودیت سوخت و کمتوجهی به انرژیهای نو، این شکاف را عمیقتر کردهاند.»
او با اشاره به ضعف در مدیریت سمت تقاضا، اضافه میکند: «فرهنگ مصرف بیمحابا و نبود آموزش عمومی مؤثر، یکی از عوامل اصلی بحران است.»
سهرابی راهحل برونرفت از وضعیت کنونی را در اجرای همزمان چند سیاست میداند:
* واقعیسازی تعرفه برق و هدفمند کردن یارانهها * توسعه نیروگاههای با راندمان بالا * سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر * نوسازی شبکه و کاهش تلفات
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
