مقایسه مسیر تحریم و احیای نفت در ایران، روسیه و ونزوئلا؛ سه روایت متفاوت از بازگشت به بازار جهانی

به گزارش اطلاع با ما به نقل از  تسنیم، نفت در ایران – مرور آمارهای صادرات نفت در دهه اخیر، تصویری از سه مسیر متفاوت در مواجهه با فشارهای آمریکا ارائه می‌دهد. ایران، روسیه و ونزوئلا به‌رغم قرار داشتن در فهرست تحریم‌های نفتی، الگوهای متفاوتی از احیا، تنوع بازار و سازگاری اقتصادی از خود نشان داده‌اند.

ایران؛ از سقوط تحریمی تا جهش احیایی

خروج آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸ و شوک جهانی کرونا باعث شد صادرات نفت ایران به پایین‌ترین سطح طی دو دهه اخیر برسد. اما از سال ۲۰۲۱ روند بازگشت به بازار با سرعتی فراتر از پیش‌بینی‌ها آغاز شد.

رشد پیوسته صادرات و استفاده از سازوکارهای غیرمستقیم، نشانه‌ای از توان ایران در احیای ظرفیت‌های فروش است.

در این دوره، چین به‌عنوان بازیگر اصلی بازار ایران مطرح شده و سهم سایر کشورها کاهش یافته است. در عین حال، سهم «ناوگان سایه» در حمل و انتقال نفت افزایش یافته و نشانه‌ای از پیچیده‌تر شدن سازوکار فروش در شرایط تحریم محسوب می‌شود.

ضرورت بازآرایی درون‌زای اقتصاد ایران برای خنثی‌سازی تحریم‌ها

تحریم‌ها اگرچه ضربه اولیه شدیدی وارد کردند، اما توان سازگاری ساختار تولید و فروش ایران، مسیر بازگشت را تسریع کرد. کارشناسان معتقدند بازآرایی درون‌زای اقتصاد، کاهش وابستگی به درآمدهای خام و توسعه بازارهای آسیایی، می‌تواند استمرار این روند را تضمین کند.

روسیه؛ ثبات صادرات با جابه‌جایی بازار از اروپا به آسیا

پس از جنگ اوکراین و تحریم‌های شدید غرب، انتظار می‌رفت صادرات نفت روسیه دچار سقوط شود. با این حال، داده‌ها نشان می‌دهد مسکو با سرعت مسیر فروش خود را به شرق تغییر داده و از شوک ناگهانی جلوگیری کرده است.

هند به‌عنوان خریدار جدید نقش کلیدی در حفظ ثبات بازار روسیه ایفا کرده و بازار آسیا به تدریج جایگزین اروپا شده است.

در عین حال، روسیه برخلاف ایران، همچنان تنوع نسبی خریداران خود را حفظ کرده و سهم ناوگان سایه در این کشور محدود مانده است.

ونزوئلا؛ سقوط شدید و احیای شکننده

ونزوئلا بیش از هر کشور دیگری از تحریم‌های نفتی آمریکا آسیب دیده است. صادرات این کشور به پایین‌ترین سطح تاریخی رسیده و روند احیای آن بسیار کند و ناپایدار است.

اگرچه برخی نشانه‌ها از بازگشت تدریجی هند به جمع خریداران دیده می‌شود، اما فاصله ونزوئلا تا سطح صادرات پیش از تحریم همچنان زیاد است.
در این کشور، برخلاف ایران و روسیه، سازوکار فروش شفاف‌تر بوده و وابستگی کمتری به ناوگان سایه وجود دارد.

سه مسیر، سه نتیجه متفاوت از تحریم‌های نفتی

مقایسه تجربه سه کشور نشان می‌دهد شدت تأثیر تحریم‌ها به میزان انعطاف ساختار اقتصادی و تنوع بازار بستگی دارد. ایران توانسته در مدت کوتاهی مسیر احیای صادرات را طی کند، روسیه با جابه‌جایی هوشمند بازار از سقوط جلوگیری کرده و ونزوئلا همچنان در مسیر دشوار بازسازی قرار دارد.

این تفاوت‌ها گواهی بر آن است که در دنیای تحریم، انعطاف در بازار و سیاست‌گذاری داخلی مهم‌تر از خودِ فشار خارجی است.

این گزارش بر پایه بررسی‌های تحریریه اطلاع باما و مرور داده‌های منتشرشده در رسانه‌های کشور تنظیم شده است.

کانال اطلاع باما در تلگرام