زنگزور؛ گره‌گاه ترانزیتی یا میدان رقابت ژئوپلیتیکی؟

به گزارش اطلاع با ما  زنگزور؛ گره‌گاه ترانزیتی یا میدان رقابت/پیشنهاد آمریکا برای مدیریت گذرگاه زنگزور، مسیر ارتباطی مهم میان آذربایجان و نخجوان، با واکنش‌هایی از سوی ایران، ارمنستان و حتی خود باکو مواجه شده است. این طرح، تنها یک ابتکار ترانزیتی نیست، بلکه بازتابی از رقابت‌ قدرت‌ها برای شکل‌دهی به نظم جدید در قفقاز جنوبی است.

زنگزور؛ گره‌گاه ترانزیتی یا میدان رقابت

پیشنهاد ایالات متحده برای قرار گرفتن گذرگاه زنگزور تحت مدیریت خود، با هدف ایجاد اتصال مستقیم میان آذربایجان و جمهوری خودمختار نخجوان از طریق خاک ارمنستان مطرح شده است. اما این پیشنهاد در عین حال که به ظاهر یک راهکار ترانزیتی است، پیامدهایی فراتر از حمل‌ونقل منطقه‌ای دارد.

**نگرانی ایران؛ از محاصره تا کاهش نقش ژئواکونومیک**

برای ایران، گذرگاه زنگزور صرفاً یک مسیر ترانزیتی نیست. از دید تحلیلگران ایرانی، کنترل این مسیر توسط باکو یا هر قدرت ثالثی می‌تواند دسترسی مستقیم تهران به قفقاز جنوبی را محدود کرده و آن را به مسیرهایی وابسته سازد که خارج از کنترل جمهوری اسلامی است. این مساله می‌تواند نقش ایران را در پروژه‌های فراملی مانند کمربند و جاده چین نیز کمرنگ کند.

**رقابت قدرت‌ها؛ از ترکیه و آمریکا تا روسیه**

این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که روسیه به دلیل جنگ اوکراین، بخشی از نفوذ خود را در قفقاز جنوبی از دست داده و ترکیه و آمریکا تلاش دارند خلأ قدرت ایجادشده را پر کنند. ورود واشنگتن به پروژه زنگزور، به‌ویژه با مدیریت مستقیم آن، زنگ خطر را در تهران به صدا درآورده است.

**موضع تهران؛ مخالفت با تغییر توازن در مرزهای شمالی**

جمهوری اسلامی ایران از سال ۲۰۲۱ با برگزاری مانورهای نظامی در نزدیکی مرزهای شمال‌غربی خود، مخالفت خود را با هرگونه تغییر ژئوپلیتیکی در این منطقه نشان داده است. تحلیلگران معتقدند این مانورها بیش از آنکه نظامی باشند، پیامی سیاسی برای رد دخالت بیگانگان در نظم مرزی ایران محسوب می‌شوند.

**ارمنستان و آذربایجان؛ حاکمیت در برابر اتصال**

ایروان نگران آن است که پروژه تبدیل زنگزور به «کریدور» به معنای واگذاری بخشی از حاکمیت ملی خود باشد. در مقابل، آذربایجان این گذرگاه را بخشی از پروژه ادغام پساجنگ خود می‌داند، اما با مشارکت بازیگران ثالث، از جمله آمریکا، به شدت مخالفت می‌کند.

**آیا طرح آمریکا جدی است یا صرفاً مانور دیپلماتیک؟**

برخی کارشناسان منطقه‌ای معتقدند که پیشنهاد آمریکا در شرایط فعلی بیشتر جنبه نمایشی دارد تا عملی. زیرساخت‌های ریلی ارمنستان در اختیار روسیه است و تحریم‌های غرب نیز مانعی برای اجرای این طرح خواهد بود. در نتیجه، احتمال عملی شدن این پروژه، دست‌کم در کوتاه‌مدت، بسیار پایین ارزیابی می‌شود.

**جمع‌بندی؛ زنگزور در مرکز بازی بزرگ منطقه‌ای**

آنچه امروز به عنوان «گذرگاه زنگزور» مطرح می‌شود، دیگر تنها یک مسیر ارتباطی نیست. این منطقه به محل تلاقی منافع، نگرانی‌ها و رقابت‌های استراتژیک میان قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای تبدیل شده و پیامدهای آن فراتر از قفقاز خواهد بود.

این گزارش بر پایه بررسی‌های تحریریه اطلاع باما و مرور داده‌های منتشرشده در رسانه‌های کشور تنظیم شده است.

کانال اطلاع باما در تلگرام