به گزارش اطلاع با ما، چک رمزدار – بانک مرکزی در راستای تغییر و بهروزرسانی ابزارهای پرداخت بانکی، اجرای طرح جایگزینی چک رمزدار با چک تضمینشده را وارد مرحله تازهای کرده است؛ تغییری که میتواند نحوه انجام بسیاری از معاملات با مبالغ بالا را تحت تأثیر قرار دهد.
بر اساس بخشنامهای که بانک مرکزی در اول شهریور ۱۴۰۵ به شبکه بانکی ابلاغ کرده، از ۷ مهرماه ۱۴۰۵ صدور چک رمزدار متوقف خواهد شد. در ادامه این فرآیند، از یکم دیماه ۱۴۰۵ تبادل چکهای رمزدار نیز بهطور کامل ممنوع میشود.
در مقابل، چک تضمینشده قرار است نقش اصلی را در معاملات و پرداختهایی بر عهده بگیرد که پیش از این از چک رمزدار استفاده میکردند.
مهمترین تاریخ در این برنامه، ۷ مهر ۱۴۰۵ است. از این تاریخ بانکها دیگر مجاز به صدور چک رمزدار جدید نخواهند بود.
با این حال، چکهای رمزدار صادرشده پیش از این تاریخ در مرحله نخست همچنان امکان تبادل خواهند داشت. این وضعیت تا پایان مهلت تعیینشده ادامه پیدا میکند و از ابتدای دیماه، تبادل این چکها نیز متوقف خواهد شد.
به این ترتیب، فرآیند حذف چک رمزدار در دو مرحله انجام میشود؛ ابتدا صدور آن متوقف شده و سپس گردش و تبادل آن در شبکه بانکی به پایان میرسد.
چک رمزدار طی سالهای گذشته یکی از ابزارهای مورد استفاده برای پرداخت مبالغ سنگین بوده است؛ بهخصوص در معاملاتی مانند خرید و فروش ملک، مزایدهها و برخی مبادلات تجاری.
دلیل استفاده از این ابزار، اطمینان بیشتر دریافتکننده نسبت به تأمین وجه آن بود. با این حال، بانک مرکزی در سیاست جدید خود به دنبال استفاده گستردهتر از چک تضمینشده است؛ ابزاری که اطلاعات آن در سامانه صیاد ثبت میشود و امکان استعلام و رهگیری بیشتری دارد.
اتصال چک تضمینشده به زیرساختهای الکترونیکی، یکی از تفاوتهای مهم آن با سازوکار سنتی چک رمزدار محسوب میشود.
یکی از تغییرات مهمی که از مهرماه اجرایی خواهد شد، مربوط به نحوه پرداخت چک تضمینشده است.
طبق دستورالعمل جدید، بانکها موظف هستند هنگام مراجعه ذینفع، وجه چک تضمینشده را پرداخت کنند و نمیتوانند پرداخت آن را صرفاً به دلیل نیاز به تسویه بینبانکی به زمان دیگری موکول کنند.
این موضوع بهویژه برای معاملات بزرگ اهمیت دارد؛ زیرا دریافتکننده چک میتواند با اتکا به فرآیندهای بانکی و امکان احراز اطلاعات آن، سریعتر به وجه مورد نظر دسترسی پیدا کند.
یکی از محورهای اصلی این تغییر، حرکت به سمت شفافیت بیشتر و ثبت الکترونیکی اطلاعات ابزارهای پرداخت عنوان شده است.
در مدل جدید، اطلاعات چک تضمینشده در سامانه صیاد ثبت میشود و امکان استعلام آن از مسیرهای بانکی و الکترونیکی فراهم است. همین موضوع میتواند فرآیند بررسی اصالت چک و اطلاعات مرتبط با آن را برای ذینفع سادهتر کند.
از سوی دیگر، بانک مرکزی با جایگزین کردن یک ابزار مبتنی بر ثبت و رهگیری الکترونیکی، میتواند نظارت بیشتری بر گردش این نوع پرداختها داشته باشد.
اگرچه چک رمزدار از نظر تعداد، بخش کوچکی از کل چکهای وصولشده را تشکیل میدهد، اما ارزش ریالی آن قابل توجه است.
برای نمونه، در تیرماه ۱۴۰۳ حدود ۲۸۲ هزار فقره چک رمزدار به ارزش بیش از یک میلیون و ۵۶۶ هزار میلیارد ریال وصول شد. سهم این چکها از نظر تعداد حدود ۳.۵ درصد بود، اما از نظر ارزش به حدود ۲۲.۴ درصد کل ارزش چکهای وصولشده رسید.
آمار اردیبهشت ۱۴۰۴ نیز از وصول بیش از ۱۸۴ هزار فقره چک رمزدار با ارزش حدود یک میلیون و ۶۱۲ هزار میلیارد ریال حکایت داشت.
این ارقام نشان میدهد که اگرچه چک رمزدار در تعداد معاملات سهم بالایی ندارد، اما در پرداختهای با ارزش بالا همچنان ابزار مهمی بوده است. به همین دلیل، جایگزین آن باید بتواند سرعت، اطمینان و قابلیت رهگیری مناسبی داشته باشد.
اجرای این طرح میتواند برای افرادی که در معاملات سنگین از چکهای بانکی استفاده میکنند اهمیت زیادی داشته باشد.
از یک سو، پس از ۷ مهرماه امکان صدور چک رمزدار جدید وجود نخواهد داشت و از سوی دیگر، چک تضمینشده با قابلیت ثبت و استعلام در سامانه صیاد، به ابزار اصلی جایگزین تبدیل میشود.
همچنین الزام به پرداخت آنی چک تضمینشده باعث میشود فرآیند دریافت وجه برای ذینفع با محدودیت ناشی از تسویه بینبانکی مواجه نشود.
بر اساس زمانبندی اعلامشده، روند حذف این ابزار بانکی دو نقطه مهم دارد:
۷ مهر ۱۴۰۵: توقف صدور چک رمزدار
بنابراین، افرادی که در معاملات خود از این ابزار استفاده میکنند باید پیش از اجرای کامل طرح، با سازوکار چک تضمینشده و فرآیند ثبت و استعلام آن در سامانه صیاد آشنا شوند.
در مجموع، برنامه جدید بانک مرکزی را میتوان گامی در جهت تغییر ساختار ابزارهای پرداخت بانکی دانست؛ تغییری که در آن چک تضمینشده با تکیه بر ثبت الکترونیکی، قابلیت استعلام و پرداخت آنی، جایگزین چک رمزدار خواهد شد.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
