به گزارش اطلاع با ما ، تلگرام: شش سال پس از فیلتر شدن تلگرام، دوباره بحث بازگشایی این پیامرسان در محافل سیاسی و رسانهای ایران بالا گرفته است. در حالیکه دولت چهاردهم وعدهی «نفس آزاد ارتباطی» داده، نهادهای امنیتی و شورایعالی فضای مجازی همچنان در حال چانهزنی بر سر شروط فنی و تعهدات امنیتیاند. اما آیا اینبار کلید فیلتر واقعاً چرخانده خواهد شد؟
از سال ۱۳۹۷ تاکنون، تلگرام بهرغم فیلترینگ گسترده، همچنان یکی از پرمخاطبترین پیامرسانها در ایران است. حالا پس از گذشت شش سال، زمزمههایی درباره احتمال بازگشت این پلتفرم شنیده میشود. وزارت ارتباطات مذاکراتی را با مدیران تلگرام آغاز کرده تا در صورت پذیرش مجموعهای از تعهدات، مسیر رفع فیلتر هموار شود.
گزارشها حاکی از آن است که شروط اصلی ایران شامل حذف محتوای قومیتی تحریکآمیز، همکاری با دستگاه قضایی، مسدودسازی کانالهای مروج خشونت و تعهد به عدم ارائه دادههای کاربران ایرانی به سرویسهای خارجی است.
مصوبهای که اکنون مبنای مذاکرات جدید است، در زمستان سال گذشته به تصویب شورایعالی فضای مجازی رسید. هدف این مصوبه، بهصورت رسمی، «افزایش رضایت عمومی و دسترسی امن و قانونمند به خدمات پرکاربرد خارجی» عنوان شده است. اما کارشناسان میگویند اجرای آن بهدلیل تعدد نهادهای تصمیمگیر و اختلافنظر میان آنها، کند پیش رفته و هنوز از مرحله نخست عبور نکرده است.
چهرههایی از مجلس همچون مصطفی پوردهقان معتقدند ادامه فیلترینگ بیش از آنکه دلایل فنی یا امنیتی داشته باشد، ریشه در منافع اقتصادی دارد. او با اشاره به گردش مالی عظیم بازار فیلترشکنها گفته است: «سفرهای ۵۰ هزار میلیارد تومانی از محل فروش VPNها پهن شده و رفع فیلتر این سفره را جمع میکند.» به گفتهی او، رفع فیلتر به معنای بیقانونی نیست؛ بلکه میتوان مانند بسیاری از کشورها، تعهدات امنیتی مشخصی از پلتفرمها گرفت.
در دولت پیشین نیز مذاکراتی با تلگرام انجام شده بود تا سرورهای CDN در ایران مستقر شوند و دسترسی سریعتر و کنترلشدهتری فراهم شود. هرچند این طرحها بهدلیل فشارهای امنیتی نیمهکاره ماندند، اما تجربه آن نشان داد که همکاری فنی امکانپذیر است و میتواند جایگزین فیلترینگ کامل شود.
در فضای رسانهای نیز دو جریان اصلی شکل گرفته است؛ گروهی فیلترینگ را بیفایده و پرهزینه میدانند و گروهی دیگر آن را ابزار «صیانت فرهنگی» معرفی میکنند. کارشناسانی مانند محمد رهبری تأکید دارند که جرم و ناامنی ریشه در اقتصاد دارد نه در پلتفرمها: «اگر تلگرام مشکل دارد، الان هم که فیلتر است همان مشکلات وجود دارد. نظارت شفاف در حالت آزاد، امنتر از وضعیت فعلی است.»
مسعود پزشکیان در کارزار انتخاباتی خود بارها از لزوم بازنگری در سیاست فیلترینگ گفت. اکنون اجرای مصوبه ۳۲بندی نخستین آزمون جدی دولت چهاردهم در مسیر تحقق همان وعدههاست. تحلیلگران میگویند اگر دولت بتواند با اجماع نهادهای تصمیمگیر، مسیر بازگشایی قانونمند تلگرام را پیش ببرد، اعتماد عمومی و رونق کسبوکارهای آنلاین بازخواهد گشت. در غیر این صورت، تداوم فیلترینگ میتواند شکاف ارتباطی میان مردم و حاکمیت را عمیقتر کند.
اکنون پرسش اصلی این است: آیا دولت واقعاً ارادهی بازگشایی دارد یا همچنان کلید فیلتر در دست نهادهایی است که ترجیح میدهند درهای ارتباط را نیمهباز نگه دارند؟
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
