به گزارش اطلاع با ما ، افزایش شدید قیمت مواد غذایی، قدرت خرید خانوارها را بیش از گذشته کاهش داده و کالابرگ نیز با اعتبار فعلی توان جبران این فشار را ندارد. کارشناسان، عواملی مانند کسری بودجه، افزایش هزینه تأمین ارز، مشکلات واردات نهادهها و ناترازیهای اقتصادی را از ریشههای گرانی میدانند. در این شرایط، افزایش اعتبار کالابرگ میتواند یک راهکار کوتاهمدت برای حمایت از خانوارها باشد، اما بدون مهار تورم، این حمایت نیز بهتنهایی کافی نخواهد بود.
افزایش قابل توجه قیمت مواد غذایی، فشار بر بودجه خانوارها را بیشتر کرده است. در حالی که بخش مهمی از درآمد خانوادههای کمدرآمد صرف تأمین کالاهای ضروری میشود، رشد قیمت خوراکیها باعث شده اعتبار حمایتی کالابرگ دیگر مانند گذشته قدرت خرید ایجاد نکند.
در چنین شرایطی، مسئله فقط میزان یارانه یا اعتبار کالابرگ نیست؛ پرسش مهمتر این است که چرا همزمان با افزایش هزینههای زندگی، سیاست مشخصی برای کنترل ریشههای گرانی و جبران کاهش قدرت خرید خانوارها دیده نمیشود.
وقتی قیمت مواد غذایی با سرعت بیشتری نسبت به سایر کالاها افزایش پیدا میکند، خانوارهای کمدرآمد آسیب بیشتری میبینند. دلیل آن روشن است؛ سهم خوراک در هزینههای این خانوارها بسیار بیشتر از دهکهای پردرآمد است.
در نتیجه، افزایش قیمت اقلامی مانند برنج، روغن، گوشت، لبنیات و حبوبات تنها به معنای گرانتر شدن چند کالا نیست؛ بلکه میتواند ترکیب سبد مصرفی خانوادهها را تغییر دهد.
بخشی از خانوارها در چنین شرایطی ناچار میشوند ابتدا کالاهای گرانتر را حذف کنند و سپس از میزان مصرف برخی اقلام ضروری نیز بکاهند.
کالابرگ با هدف تقویت قدرت خرید خانوارها و دسترسی آنها به کالاهای اساسی طراحی شده، اما اعتبار آن زمانی میتواند اثرگذار باشد که متناسب با تغییر قیمتها بهروزرسانی شود.
اگر قیمت کالاهای اساسی چند برابر شود ولی مبلغ حمایت ثابت بماند، ارزش واقعی این کمک به مرور کاهش پیدا میکند. بنابراین ممکن است مبلغ اسمی کالابرگ تغییری نکرده باشد، اما قدرت خرید واقعی آن نسبت به گذشته کمتر شده باشد.
به همین دلیل، افزایش اعتبار کالابرگ میتواند در کوتاهمدت بخشی از فشار اقتصادی را کاهش دهد؛ هرچند این سیاست بهتنهایی نمیتواند مشکل تورم را حل کند.
یکی از موانع اصلی، محدودیت منابع مالی دولت است. افزایش اعتبار کالابرگ به منابع پایدار نیاز دارد و در شرایطی که بودجه با کسری مواجه است، تأمین اعتبار جدید ساده نیست.
از سوی دیگر، مشکلات مربوط به تأمین ارز، واردات مواد اولیه و نهادههای تولید و افزایش هزینههای تولید میتواند مستقیماً روی قیمت تمامشده کالاهای غذایی اثر بگذارد.
بنابراین دولت با یک مسئله دوگانه مواجه است؛ از یک طرف باید قدرت خرید خانوارها را حفظ کند و از طرف دیگر باید برای کنترل عواملی که قیمت کالاها را بالا میبرند، راهکار داشته باشد.
افزایش قیمت مواد غذایی را نمیتوان صرفاً به رفتار فروشندگان یا خردهفروشیها نسبت داد. هزینه تولید، قیمت ارز، تأمین مواد اولیه، حملونقل، واردات و سیاستهای ارزی همگی در قیمت نهایی کالا نقش دارند.
اگر یکی از حلقههای زنجیره تأمین با مشکل مواجه شود، اثر آن در نهایت به قیمت مصرفکننده منتقل خواهد شد.
به همین دلیل، کنترل پایدار قیمت مواد غذایی نیازمند سیاستی است که از مرحله تأمین نهاده و تولید تا واردات و توزیع را دربر بگیرد.
وقتی قیمت مواد غذایی بالا میرود اما درآمد خانوارها با همان سرعت رشد نمیکند، طبیعی است که تقاضا کاهش پیدا کند. این اتفاق میتواند در بازار مواد غذایی نیز خود را نشان دهد.
کاهش خرید مردم الزاماً به معنای بهتر شدن وضعیت بازار نیست؛ گاهی نشاندهنده این است که خانوارها دیگر توان خرید گذشته را ندارند.
ادامه چنین روندی میتواند هم مصرف خانوار را تحت تأثیر قرار دهد و هم به تولیدکنندگان و فعالان بازار مواد غذایی آسیب بزند.
افزایش اعتبار کالابرگ میتواند یک اقدام فوری برای کاهش فشار بر خانوارها باشد، اما نباید با سیاست مهار تورم اشتباه گرفته شود.
اگر قیمت کالاهای اساسی همچنان با سرعت بالا افزایش پیدا کند، هر میزان افزایش اعتبار نیز پس از مدتی اثر خود را از دست خواهد داد. بنابراین حمایت نقدی یا غیرنقدی باید در کنار سیاستهای کنترل تورم و اصلاح زنجیره تأمین اجرا شود.
ادامه روند فعلی میتواند شکاف میان درآمد و هزینه خانوارها را بیشتر کند. در چنین شرایطی، دولت باید هم برای حمایت فوری از اقشار آسیبپذیر تصمیم بگیرد و هم سراغ عوامل اصلی افزایش قیمتها برود.
کالابرگ میتواند بخشی از فشار را از دوش خانوارها بردارد، اما اگر تورم مواد غذایی کنترل نشود، قدرت خرید این حمایت نیز به مرور کاهش خواهد یافت.
مسئله امروز فقط این نیست که اعتبار کالابرگ چقدر باشد؛ مسئله اصلی این است که خانوار ایرانی تا چه زمانی باید برای خرید کالاهای ضروری، بخش بیشتری از درآمد خود را هزینه کند.
به همین دلیل، هر تصمیم درباره کالابرگ باید در کنار یک برنامه مشخص برای مهار تورم مواد غذایی، کاهش هزینه تولید و بهبود قدرت خرید مردم قرار گیرد؛ در غیر این صورت، حمایتهای مقطعی تنها زمان بیشتری برای ادامه بحران ایجاد خواهند کرد.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
