به گزارش اطلاع با ما، پیشلرزه زلزله: پیشلرزه زلزله میتواند نشانهای از وقوع زمینلرزه بزرگتر باشد، اما همیشه قابل تشخیص نیست. کارشناسان میگویند تنها نیمی از زلزلههای بزرگ پیشلرزه دارند و زلزله بم نیز از همین موارد بود. در این گزارش، نقش علمی و واقعی پیشلرزهها در هشدار زمین بررسی شده است.
پیشبینی زلزله همچنان یکی از چالشهای بزرگ علم زمینلرزهشناسی است. در این میان، پیشلرزه زلزله نقش مهمی در درک رفتار گسلها و تحلیل خطر دارد، اما هنوز دانش بشر برای تشخیص قطعی آن کافی نیست. دکتر مهدی زارع، استاد پژوهشکده بینالمللی زلزله، در گفتوگویی علمی گفته است: «با هر زلزله کوچکی، سه احتمال وجود دارد: پیشلرزه، زلزله اصلی یا پسلرزه. تنها حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد از زلزلههای بزرگ توالی پیشلرزه دارند و بقیه بدون هشدار قبلی اتفاق میافتند.»
پیشلرزهها زمینلرزههایی کوچکترند که در همان محدودهای رخ میدهند که بعداً زلزله بزرگتری اتفاق میافتد. این لرزشها نشانهای از آزاد شدن اولیه تنش در گسل هستند و معمولاً تنها پس از وقوع زلزله اصلی مشخص میشود که آنها پیشلرزه بودهاند. در برخی از مدلهای علمی، مانند مدل «پیشلغزش» یا «آبشاری»، حرکت کوچک بخشی از گسل باعث تحریک بخشهای قفلشده و وقوع زلزله بزرگتر میشود.
ایران به دلیل موقعیت تکتونیکی فعال خود، بارها شاهد زلزلههایی با پیشلرزه بوده است:
زلزله طبس (۱۳۵۷) با بزرگای ۷.۴، چند ثانیه قبل از رخداد اصلی یک پیشلرزه ثبت کرد.
زلزله گیسک – باب تنگل – زرند (۱۳۵۶)، دو زلزله کوچکتر در فاصله کمتر از صد کیلومتر از کانون زلزله اصلی داشت.
زلزله داهوئیه زرند (۱۳۸۳) قبل از وقوع، دو زلزله در مهر و دیماه همان سال در همان منطقه داشت.
این رخدادها نشان میدهد که زمین پیش از فاجعه گاه با صدایی خفیف هشدار میدهد، هرچند این هشدار همیشه بهموقع شنیده نمیشود.
در نگاه علمی، تشخیص زلزلههای معمولی از پیشلرزهها تا پیش از وقوع زلزله اصلی تقریباً غیرممکن است. به گفتهی کارشناسان، حتی در مناطق پرزلزلهای مانند کالیفرنیا که هفتهای بیش از ۱۰۰ زلزله کوچک دارد، تنها حدود ۵ تا ۱۰ درصد از این لرزشها به زلزله بزرگتر منتهی میشوند.
در زلزله ۹ ریشتری توهوکو ژاپن (۲۰۱۱)، زلزلهای ۷.۳ ریشتری تنها دو روز پیش از رخداد اصلی ثبت شد که بعدها بهعنوان پیشلرزه شناسایی شد. در زلزله هایچنگ چین (۱۹۷۵) نیز مجموعهای از زلزلههای کوچکتر باعث صدور هشدار و تخلیه شد که جان هزاران نفر را نجات داد. این تجربهها نشان میدهد در برخی موارد، تحلیل درست پیشلرزهها میتواند جانساز باشد.
زمینشناسان میگویند آیندهی مطالعهی پیشلرزهها در گرو استفاده از یادگیری ماشین و هوش مصنوعی است. این فناوریها میتوانند از میان میلیونها داده لرزهای، الگوهای پنهان را شناسایی کرده و پیشبینیهای کوتاهمدت دقیقتری ارائه دهند. اما هنوز هیچ الگوریتمی قادر به پیشبینی دقیق زمان و مکان زلزله نیست — تنها میتوان درباره احتمال آن سخن گفت.
پیشلرزه زلزله، زبان خاموش زمین است؛ نشانهای از تنش و انرژی درون پوسته. اما تا زمانی که علم نتواند این زمزمهها را با دقت رمزگشایی کند، هوشیاری عمومی، مقاومسازی ساختمانها و آموزش همگانی بهترین راه برای کاهش خطر زلزله باقی میماند.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
