به گزارش اطلاع با ما ، معیشت: بازسازی پس از جنگ ایران در سال ۱۴۰۵، فراتر از ترمیم فیزیکی، نیازمند بازنگری در سیاست زمین، تمرکززدایی جمعیت، الگوی مسکن معیشتمحور و مشارکت مردمی است. تجربه شهرهای جهان نشان میدهد کیفیت تصمیمهای پساجنگ، مهمتر از میزان تخریب، سرنوشت بازسازی را تعیین میکند.
بازسازی پس از جنگ، فقط ترمیم جاده و ساختمان نیست؛ فرایندی چندلایه برای بازگرداندن «حیات اجتماعی» به شهری است که پیوندهایش از هم گسسته است. هیروشیما، ورشو، لندن و بیروت ثابت کردهاند: سرنوشت بازسازی، بیش از میزان تخریب، به کیفیت تصمیمهایی وابسته است که امروز میگیریم.
هوای پساجنگ، بوی سیمان و تأمل میدهد. در ایرانِ ابتدای سال ۱۴۰۵، بحث اصلی سرعت آواربرداری نیست؛ بحث بر سر این است: آیا میخواهیم شهرها را مثل قبل بسازیم یا فرصت را برای یک بازتعریف بنیادین غنیمت بشماریم؟
برخلاف تصور رایج، نخستین اولویت بازسازی شهرهای آسیبدیده، زیرساختهای حیاتی (حملونقل، انرژی، ارتباطات) هستند، نه صرفاً مسکن. تجربه جنگ اخیر نشان داد که شبکه ریلی و پلهای راهآهن کاشان در مدت کوتاهی ترمیم شدند، اما فرودگاهها و بنادر جنوب همچنان نیازمند بازنگری اساسی هستند.
در دهههای اخیر، تراکمفروشی و تمرکز جمعیت در تهران و کلانشهرها، آسیبپذیری را چند برابر کرده است. بمباران اسفند ۱۴۰۴ نشان داد:
قانون خروج پادگانها از شهرها، امروز نیازمند بازنگری است؛ زیرا حضور این مراکز در بحرانهای تروریستی، امنیت را تأمین میکرد.
شگفتانگیزترین اتفاق جنگ اخیر، زنجیرههای انسانی برای حفاظت از پلها و نیروگاهها بود. مردمی که در بحران، نظم اجتماعی ساختند، حالا در بازسازی هم باید نقش اول را بازی کنند.
اما واقعیت تلخ: در طرحهای جامع شهری و نهضت ملی مسکن، سازوکار مشارکت مردم (همسپاری، تأمین مالی جمعی) هنوز نظاممند نشده است.
بلندمرتبهسازی متمرکز – تجربه غزه و ضاحیه بیروت نشان داد تراکم بالا = خسارت فاجعهبار.
تأمین مالی از طریق تراکمفروشی – روشی که در جنگ ۱۲ روزه تهران شکست خورد و تابآوری را کاهش داد.
نادیده گرفتن مسجد‑محوری – مساجد و محلات در بحران، ستون سازماندهی اجتماعی بودند، اما در نقشههای شهری غایباند.
ایران شانزدهمین کشور وسیع جهان است، اما بیش از یکششم جمعیت در استان تهران گیر کردهاند. راه حل چیست؟
«مسکن معیشتمحور» : واحدهایی نسبتاً بزرگ که هم خانهاند، هم کارگاه خانگی، هم باغچه. اگر این شهرکهای خوداتکا در روستاها و شهرهای کوچک ایجاد شوند، مهاجرت معکوس جایگزین تمرکزگرایی میشود.
بر اساس اصل ۴۵ قانون اساسی، زمین جزو انفال (مال عمومی) است، نه دولت. اما رویه فعلی، زمین را قفل کرده است. ابزارهای مؤثر:
واگذاری هدفمند زمین به زوجهای جوان (پنجره جمعیتی در حال بسته شدن است)
کشور پیش از جنگ هم با تنگنای مالی مواجه بود، اما اکنون سه فرصت جدید ظهور کرده:
نکته کلیدی: بازسازی نباید به قیمت فروش تراکم و تخریب آینده شهری تمام شود.
سند چشمانداز ۲۰ ساله در پایان مسیر خود قرار دارد. جنگ اخیر نشان داد ایران در منطقه، قدرت اثرگذار است. در چشمانداز بعدی، باید جایگاه جهانی (کریدورهای ترانزیت، مرکزیت سیاسی جهان اسلام، الهامبخشی در الگوهای توسعه) را هدف گرفت. در چنین افقی، کیفیت مسکن و شهرسازی باید در تراز یک قدرت نوظهور جهانی بازتعریف شود.
پساجنگ، فقط فرصت جبران خرابیها نیست؛ لحظه بازتعریف رابطه مردم، زمین و شهر است. اگر تصمیمهای امروز ما بر پایه تمرکززدایی، مشارکت مردمی و پدافند غیرعامل باشد، شهرهای فردا نه فقط مقاومتر، بلکه زیستپذیرتر خواهند بود. در غیر این صورت، همان خطاها را فقط با آوارهای تازه تکرار کردهایم.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
