به گزارش اطلاع با ما، پاییز : پاییز ۱۴۰۴ در حالی آغاز شده که سازمان هواشناسی از خشکترین پاییز نیمقرن اخیر خبر میدهد. کاهش ۷۰ درصدی بارش، افت شدید ذخایر سدها، فرونشست زمین در پایتخت و کاهش تولید کشاورزی، ایران را در آستانه بحرانیترین وضعیت آبی و غذایی تاریخ معاصر قرار داده است. کارشناسان هشدار میدهند در صورت تداوم این روند، امنیت اجتماعی و زیستمحیطی کشور با تهدید جدی روبهرو خواهد شد.
هیچ نشانی از باران در آسمان ایران نیست. از تهران تا کرمان، چاهها خشک شده و سدها تشنهاند. به گفته رئیس مرکز مدیریت بحران خشکسالی، امسال ایران وارد فاز النینو نخواهد شد و «انتظار بارشهای جبرانی نباید داشت».
میانگین بارشها کمتر از ۳۰ درصد نرمال گزارش شده است و شهرهایی چون تهران، اصفهان، یزد و کرمان در آستانه «روز صفر آبی» قرار دارند؛ روزی که در آن آب لولهها دیگر جاری نخواهد بود.
طبق اعلام وزارت نیرو، حجم ذخیره سدهای کشور به ۳۴ درصد ظرفیت رسیده و سدهای «لار»، «طالقان» و «کرج» تنها ۱۳ درصد پر هستند. این وضعیت، تهران را به مرز بحران رسانده است. کارشناسان هشدار میدهند افت ذخایر سدها باعث برداشت بیرویه از آبهای زیرزمینی شده و همین امر، فرونشست زمین را در تهران، اصفهان و ورامین تشدید کرده است؛ فرونشستی که سالانه تا ۳۶ سانتیمتر در دشت تهران گزارش میشود.
۹۰ درصد مصرف آب کشور در بخش کشاورزی است؛ اما سهم این بخش از اقتصاد تنها حدود ۱۰ درصد است. با تداوم خشکسالی، سطح زیرکشت گندم و جو در استانهای مرکزی تا ۳۰ درصد کاهش یافته و وابستگی به واردات غلات افزایش پیدا کرده است. به گفته کارشناسان، ادامه کشت محصولات پرآببر در مناطق خشک، عملاً به «خودزنی آبی» تبدیل شده و امنیت غذایی کشور را به خطر انداخته است.
خشکسالی فقط آب را نمیگیرد؛ انسان را هم از خانهاش میکَند. طبق آمار رسمی، بیش از ۲ میلیون نفر در دهه گذشته از روستاهای خشکزده به حاشیه شهرها مهاجرت کردهاند. کارشناسان هشدار میدهند که این کوچ اجباری، در حال تغییر چهره اجتماعی کشور است و میتواند بحرانهای جدیدی در حاشیه کلانشهرها ایجاد کند.
با کاهش تولید گندم و ذرت، واردات مواد غذایی به ۸ میلیارد دلار در نیمه نخست امسال رسیده است. اقتصاددانان معتقدند خشکسالی فقط بحران زیستمحیطی نیست؛ بلکه عامل تورم، بیکاری و بیثباتی اقتصادی است. افزایش ۶۰ درصدی قیمت مواد غذایی نسبت به سال گذشته، نشانهای از پیوند مستقیم بحران آب و ناامنی غذایی است.
کارشناسان محیطزیست تأکید دارند که ریشه اصلی بحران کنونی در سیاستهای نادرست گذشته است: سدسازیهای بیرویه، برداشت غیرمجاز از منابع زیرزمینی و بیتوجهی به ظرفیت اقلیمی مناطق خشک. به گفته محمد درویش، فعال محیطزیست: «ما با منابع تجدیدناپذیر مثل سرمایه بیپایان رفتار کردیم؛ حالا طبیعت در حال تسویهحساب است.»
تهران در آستانه بحران است. اگر تا پایان پاییز بارش مؤثری رخ ندهد، تابستان آینده تأمین آب شرب با دشواری جدی روبهرو میشود.
خشکسالی ۱۴۰۴ فقط بحران آب نیست؛ آزمونی برای حیات اجتماعی و اقتصادی ایران است. اگر امروز تصمیم نگیریم، فردا شاید دیگر چیزی برای نجات باقی نماند.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
