به گزارش اطلاع با ما ، در شرایطی که تنش میان ایران و آمریکا وارد مرحلهای فرسایشی شده، برخی تحلیلگران معتقدند راهبرد تهران را نمیتوان صرفاً در قالب انتخاب میان «جنگ» و «مذاکره» تعریف کرد. بر اساس این تحلیلها، ایران تلاش دارد از فشارهای نظامی، اقتصادی و دیپلماتیک برای تغییر شرایط موجود و رسیدن به موقعیتی متفاوت استفاده کند.
بر اساس تحلیلی که دنیس سیترونوویچ، تحلیلگر مسائل ایران در شورای آتلانتیک، ارائه کرده، هدف تهران صرفاً پایان دادن به درگیری یا رسیدن به یک توافق به هر قیمت نیست؛ بلکه ایران به دنبال آن است که در صورت توافق، امتیازهایی به دست آورد که جایگاه راهبردی آن را نسبت به قبل از درگیری تغییر دهد.
در این چارچوب، موضوعاتی مانند وضعیت کشتیرانی در تنگه هرمز، کاهش فشار نظامی، رفع یا کاهش تحریمها و فراهم شدن شرایط برای بازسازی اقتصاد ایران اهمیت ویژهای پیدا میکند.
این تحلیل میگوید تهران مذاکره را میتواند به جنگی طولانیمدت ترجیح دهد، اما به شرطی که نتیجه مذاکرات صرفاً بازگشت به شرایط پیش از درگیری نباشد. از این منظر، توافقی که دستاوردهای مورد انتظار ایران را تأمین نکند، ممکن است در داخل ایران بهعنوان یک مصالحه پرهزینه تلقی شود.
اصرار ایران بر برخی چارچوبهای مطرحشده در «یادداشت تفاهم ژوئن» نیز در همین راستا تفسیر شده است؛ چارچوبی که موضوعاتی مانند کاهش فشارها، مسیر رفع تحریمها، بازسازی اقتصادی و گفتوگو درباره ترتیبات مرتبط با هرمز را در بر میگیرد.
یکی از نکات مطرحشده در این تحلیل، رد نگاه دوگانه به «دیپلماسی» و «تشدید تنش» است. بر اساس این دیدگاه، تهران ممکن است همزمان با مذاکره، از ابزارهای نظامی و فشار منطقهای نیز برای تغییر شرایط مذاکرات استفاده کند.
به بیان دیگر، تشدید فشار میتواند از نگاه تصمیمگیران ایرانی بخشی از فرآیند چانهزنی باشد و در صورت فراهم شدن شرایط مورد نظر، مذاکره دوباره در مرکز توجه قرار گیرد.
در همین چارچوب، تهدید به افزایش تنش در صورت تشدید اقدامات آمریکا نیز از سوی این تحلیلگر بخشی از راهبرد فشار متقابل ارزیابی شده است.
در بخش دیگری از این تحلیل، موضوع هستهای ایران نیز در قالب محاسبه هزینه و فایده بررسی شده است.
بر اساس این دیدگاه، تصمیم تهران درباره سطح توسعه توانمندی هستهای الزاماً فقط با انگیزه دستیابی به سلاح هستهای توضیح داده نمیشود، بلکه هزینههای احتمالی، خطرات امنیتی و تأثیر آن بر بازدارندگی نیز میتواند در محاسبات ایران نقش داشته باشد.
از این منظر، افزایش فشار نظامی و اقتصادی ممکن است محاسبات تهران درباره امنیت و بازدارندگی را تغییر دهد؛ هرچند افزایش هزینههای احتمالی یک حرکت هستهای نیز میتواند اثر معکوس داشته باشد.
همزمان، گزارشی از NPR وضعیت موجود را نوعی تقابل فرسایشی میان تهران و واشنگتن توصیف کرده است؛ شرایطی که در آن هر دو طرف تلاش میکنند با افزایش هزینههای طرف مقابل، موقعیت خود را در مذاکرات تقویت کنند.
بر اساس این گزارش، فشار اقتصادی و محدود کردن صادرات نفت ایران از جمله ابزارهای مورد استفاده آمریکا برای افزایش فشار بر تهران است. در مقابل، برخی کارشناسان معتقدند محدودیتهای دریایی میتواند علاوه بر صادرات نفت، واردات کالاهای مورد نیاز ایران را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
در همین حال، الکس وطنخواه، مدیر برنامه ایران در مؤسسه خاورمیانه، تأثیر وضعیت تنگه هرمز و تحولات مسیرهای کشتیرانی منطقه را بر بازار جهانی نفت مورد توجه قرار داده است. از این دیدگاه، افزایش قیمت نفت میتواند بخشی از فشار اقتصادی متقابل ایجادشده در جریان این تقابل باشد.
ولی نصر، استاد دانشگاه جانز هاپکینز، نیز در این زمینه معتقد است تهران تلاش دارد هزینههای ادامه فشار را برای آمریکا افزایش دهد و از این طریق فضای سیاسی و مذاکراتی آینده را تحت تأثیر قرار دهد.
علی واعظ از گروه بینالمللی بحران نیز با اشاره به فشار متقابل دو طرف، نسبت به پایدار نبودن وضعیت کنونی هشدار داده است. بر اساس ارزیابی او، احتمال دارد دورههای آتشبس موقت با موجهای جدید تشدید تنش جایگزین شوند.
این تحلیل در نهایت شرایط موجود را وضعیتی فرسایشی توصیف میکند که ممکن است به جای یک توافق نهایی، برای مدتی طولانی میان آتشبس و افزایش دوباره تنش در نوسان باشد.
مجموع این تحلیلها نشان میدهد که ارزیابی رفتار ایران صرفاً بر اساس این پرسش که «جنگ یا مذاکره؟» میتواند تصویر کاملی از شرایط ارائه نکند.
در این نگاه، مذاکره میتواند ابزاری برای دستیابی به امتیازات بیشتر باشد و افزایش فشار نیز ممکن است با هدف بهبود موقعیت چانهزنی انجام شود. بنابراین، مسیر آینده به میزان زیادی به این بستگی دارد که تهران و واشنگتن چه سطحی از امتیازات متقابل را قابل قبول بدانند و آیا فشارهای متقابل در نهایت آنها را به سمت توافق سوق میدهد یا به دور تازهای از تنش منجر میشود.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
