به گزارش اطلاع با ما ، بازار ارز در یک دهه اخیر بارها دورههای پرنوسانی را پشت سر گذاشته است؛ اما بررسی دادههای روزانه دلار نشان میدهد الگوی نوسان در سالهای اخیر با آنچه در سال ۱۳۹۷ رخ داد تفاوتهایی جدی دارد.
در حالی که نرخ دلار در سالهای ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ رشدهای قابل توجهی را تجربه کرده، شدت جهشهای روزانه آن در مجموع به اندازه سال ۱۳۹۷ نبوده است. تفاوت اصلی اما در مدتزمان تداوم نوسانات دیده میشود؛ بهگونهای که شوکهای ارزی اخیر با شدت کمتر، اما در بازه طولانیتری ادامه داشتهاند.
بررسی آمار رشد روزانه دلار در بیش از یک دهه گذشته نشان میدهد سال ۱۳۹۹ یکی از متفاوتترین دورهها از نظر نوسان روزانه بوده است.
در این سال، تغییرات قیمت دلار در برخی روزها به حدود ۲۰ درصد نیز رسید. همزمانی فشارهای اقتصادی ناشی از تحریمها و همهگیری کرونا، فضای بازار ارز را با بیثباتی بیشتری مواجه کرده بود.
پس از آن نیز در اواخر سال ۱۴۰۱ و سال ۱۴۰۳ دورههای دیگری از افزایش شدید نوسان مشاهده شد، اما شدت این جهشها در مجموع با سال ۱۳۹۷ قابل مقایسه نبود.
دادههای مورد بررسی نشان میدهد نرخ دلار در سالهای ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ نیز رشدهای قابل توجهی داشته است، اما جهشهای روزانه بسیار سنگین نسبت به سال ۱۳۹۷ کمتر بودهاند.
یک توضیح مطرحشده برای این تفاوت، تغییر همزمان رفتار عرضه و تقاضا و همچنین اثرگذاری تدریجی اخبار و تحولات اقتصادی بر انتظارات بازار است.
به این ترتیب، برخلاف سال ۱۳۹۷ که بخشی از شوکها در مدت کوتاه و با شدت بالا ظاهر شدند، در سالهای اخیر افزایش نرخ ارز بیشتر به شکل تدریجیتر و طولانیمدت خود را نشان داده است.
شاخص «ضریب تغییرات» نیز تصویر دیگری از میزان بیثباتی بازار ارز ارائه میکند.
بر اساس دادههای بررسیشده، سال ۱۳۹۷ و پس از آن سال ۱۴۰۴ بالاترین میزان نوسان را در این شاخص ثبت کردهاند. سالهای ۱۴۰۱ و ۱۳۹۹ نیز در رتبههای بعدی دورههای پرنوسان بازار ارز قرار گرفتهاند.
این آمار نشان میدهد اگرچه شکل نوسانات در دورههای مختلف متفاوت بوده، اما بازار ارز ایران طی این سالها بارها تحت تأثیر شوکهای جدی قرار گرفته است.
یکی از نمونههای قابل توجه در سالهای اخیر به تیرماه ۱۴۰۵ مربوط میشود.
بر اساس آمار منتشرشده، در این ماه نرخ دلار در ۱۱ روز بیش از یک درصد رشد روزانه داشته است. از این منظر، تیرماه ۱۴۰۵ نزدیکترین وضعیت به الگوی مشاهدهشده در سال ۱۳۹۷ محسوب میشود.
با این حال، تعداد و شدت شوکهای بسیار بزرگ همچنان فاصله محسوسی با سال ۱۳۹۷ دارد.
اگر رشدهای روزانه بالاتر از پنج درصد را بهعنوان شوکهای عمیق بازار در نظر بگیریم، تفاوت میان سالهای اخیر و سال ۱۳۹۷ بیشتر مشخص میشود.
بیشترین تعداد این جهشها در سال ۱۳۹۷ ثبت شده و تعداد آنها به ۳۹ روز رسیده است. مردادماه همان سال نیز با ۹ روز جهش بالاتر از پنج درصد، بیشترین تعداد شوک ماهانه را داشته است.
در مقابل، طی یک سال و نیم مورد بررسی در سالهای ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵، تنها ۱۱ روز با رشد روزانه بالاتر از پنج درصد ثبت شده است؛ رقمی که تقریباً با تعداد شوکهای مشابه در سال ۱۳۹۹ برابری میکند.
بررسی رفتار روزانه دلار در یک دهه گذشته نشان میدهد بیشترین نوسانات در محدودههای نسبتاً کوچک اتفاق افتاده است.
احتمال اینکه تغییر روزانه دلار بین منفی ۰.۲ تا مثبت ۰.۲ درصد باشد، حدود ۳۱.۹ درصد است. احتمال قرار گرفتن نوسان روزانه در محدوده منفی ۰.۶ تا مثبت ۰.۶ درصد، حدود ۵۷.۵ درصد برآورد شده است. احتمال اینکه تغییر روزانه در محدوده منفی یک تا مثبت یک درصد قرار گیرد، حدود ۷۱.۳ درصد است.
بنابراین احتمال ثبت نوسان یک درصدی یا بیشتر در هر روز حدود ۲۸.۷ درصد محاسبه شده که برای بازاری مانند ارز، رقم قابل توجهی محسوب میشود.
مقایسه دادههای یک دهه اخیر نشان میدهد نمیتوان شرایط فعلی بازار ارز را دقیقاً مشابه سال ۱۳۹۷ دانست.
در سال ۱۳۹۷، شوکهای ارزی هم از نظر شدت روزانه و هم از نظر تعداد، بسیار سنگینتر بودند و در مدتزمان نسبتاً کوتاهی بازار را تحت تأثیر قرار دادند.
در سالهای ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ اما افزایش نرخ دلار بیشتر با شوکهای پراکندهتر و تداوم طولانیتر همراه بوده است.
این تفاوت از آن جهت اهمیت دارد که حتی اگر شدت یک جهش روزانه کمتر باشد، استمرار افزایش قیمت ارز میتواند برای کسبوکارها، تولیدکنندگان و مصرفکنندگان پیامدهای قابل توجهی ایجاد کند.
دادههای یک دهه گذشته در مجموع تصویری از بازاری پرنوسان ارائه میکند؛ بازاری که در دورههای مختلف تحت تأثیر تحریم، تغییر انتظارات، شوکهای اقتصادی و تحولات سیاسی قرار گرفته است.
بنابراین اگرچه رفتار دلار در سالهای اخیر دقیقاً تکرار سال ۱۳۹۷ نیست، اما استمرار نوسانات ارزی نشان میدهد مسئله بیثباتی بازار ارز همچنان یکی از چالشهای مهم اقتصاد ایران است.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
